Mostrar mensagens com a etiqueta caderno de apuntamientos. Mostrar todas as mensagens
Mostrar mensagens com a etiqueta caderno de apuntamientos. Mostrar todas as mensagens

domingo, 30 de junho de 2013

caderno de apuntamientos // caderno de apontamentos


91.
esta cuido que inda nun te la cuntei, anton fui tou pai i l armano Eiduardo a zgalhar uns freznos a Balobo i traírun cada un sue carga, mas ua tie biu los i fui se al Barrialto i dixo se lo a tiu Jesé Fracisco, de modo que la tie del bieno se a sentar a l'antrada de l curral de l Barrialto, i you lougo manginei para mal, de que la tie staba eilhi a spera deilhes culas cargas, i lougo me fui a tener cun eilhes, bós nun oubis, abiai bos i metei la carga ne l palheiro, i assi fui, nistante mos çpachemos i la tie tubo que s'ir ambora sien los chegou a ber cula carga.
 
//
 
esta penso que ainda não a contei, então foi o teu pai com o irmão Eduardo a cortar os galhos de uns freixos a Balobo e trouxeram uma carga cada um, mas uma mulher viu-os e foi ao Bairro Alto e disse-o ao senhor José Francisco, de maneira que a mulher dele veio sentar-se à entrada do curral do Bairro Alto, e eu logo imaginei para mal, de que a mulher estava ali à espera deles com as cargas, e logo fui a ter com eles, vós não ouvis, despachai-vos e metei a carga no palheiro, e assim foi, depressa nos despachamos e a mulher teve que ir embora sem os chegar a ver com a carga.
 
 
 

caderno de apuntamientos // cadernos de apontamentos


90.
ua beç fumus a buscar uas cargas de leinha a Bernhosino, i you dezie, á Manuel Pontas, bamos mos a çpachar que ls de Bernhosino son mui malos, i nesto mal salimos culas burras cargadas ben te un tiu cula calagouça al ombro i, quando l bimos, tubimos miedo porque l tiu zbiou se i nós pensemos que l tiu iba a chamar gente al lugar, tu que cuidas, i nós an beç d'ir a dreito fumus a arrodiar por Trabanca.
 
//
 
uma vez fomos à procura de uns feixes de lenha a Brunhosinho, e eu dizia, ó Manuel Pontas, vamo-nos despachar porque os de Brunhosinho são muito maus, e de repente mal saímos dali com as burras carregadas vem um homem com a calagouça ao ombro e, quando o vimos, tivemos medo porque o homem se desviou e nós pensámos que ia ao povo chamar mais pessoas, tu que pensas, e nós em vez de ir pelo caminho mais curto fomos dar a volta por Travanca.
 
 
 

caderno de apuntamientos // caderno de apontamentos


89.
a la bezes quedábamos cun uns ounheiros, que tamien le cháman meija-camas ,mui grandes ne ls dedos i agarrában tanta matéria que quedában amarielhos, apuis metiemos l dedo cun esses ounheiros na auga de cozer las patatas cun casca quando staba a ferber, apuis botában aqueilha matéria fuora i pintaba le, que esses ounheiros éran mui malos, dolien muito.

//

por vezes ficavamos com uns paneiriços, que também lhe chamam mija-camas, muito grandes nos dedos e enchiam-se com tanto pus que ficavam amarelos, depois metíamos o dedo com esses paneiriços na água de cozer as batatas com casca quando estava a ferver, depois deitavam aquele pus fora e fazia-lhe bem, pois esses paneiriços eram muito maus, doíam muito.

caderno de apuntamientos // caderno de apontamentos

 
88.
nun sei se sabes, mas ne l semitério habie l Campo Santo i habie l Campo de ls Mouros, i eiqui era adonde s'anterraban ls que nun éran batizados ou ls nun éran casados pula eigreija, ls que se matában i assi, essa gente iba se a anterrar sien cura, mas habie un tiu, que me lembra de ser tiu Chepolo, que iba atrás de l squife cun un Santo Cristo, quier dezir, un curcefício, i quedaba esse Campo Santo al lado de la capielha, a ua squinica, yá bés, agora nun hai nada desso que la tierra adonde un s'anterra ye todo la mesma, mas que mais dá...
 
//
 
não sei se sabes, mas no cemitério havia o Campo santo e havia o Campo dos Mouros, e aqui era onde se sepultavam os que não eram baptizados  ou os que não eram casados pela igreja, os que se matavam e assim, essa gente ia a sepultar sem padre, mas havia um homem, que me recordo de ser o senhor Chepolo, que ia atrás do esquife com um Santo Cristo, quer dizer, um crucifíxo, e ficava esse Campo santo ao lado da capela, a um catinho, já vês, agora não há nada disso pois a terra onde se sepulta é toda a mesma, mas que importa...
 
 

segunda-feira, 24 de junho de 2013

caderno de apuntamientos // caderno de apontamentos


87.
este Caderno de Apuntamientos ye percipalmente subre ls anhos que ban antre1950 i outubre de 1961, l tiempo an que me criei an Sendin; anque un cachico menos, tamien ne ls anhos antre 1921 i 1950, l tiempo de quien me criou, mius pais; de to la giente [i muita será] que eiqui se falar, será siempre cun muito respeito, sin nunca fazer juízos de balor, porque esta giente, toda esta giente, ye la mie giente, i you sou l que sou antes de mais por bias deilha, uns stan muortos i outros stan bibos, mas todos me merécen l mesmo respeito i a todos le debo muito: esta ye ua houmenaioge que you le fago, i l silenço será solo la redadeira palabra cun que este caderno acabará, i esso nun sei quando bai a ser, puis inda tengo muita cousa para cuntar: son stórias de bida cumo las bibi i nó Stória, mas nada calharei, a nun ser alguns nomes, cumo tengo feito quando se justefique, nun falarei solo de l que ye agradable mas de todo l que fur lhembráncia, puis esta ye la mie casa; 
eiqui queda l poema que publiquei ne l miu redadeiro libro ARS VIVENDI ARS MORIENDI, adonde digo o que penso de modo bien çclarado subre estas cousas:

busco ls mius muortos alta nuite 
i bou solo rue abaixo, ls uolhos 
atirados als puiales znudos, las manos 
an pregunta abierta a las jinelas cerradas, 
atamando l queimor de las aranheiras antre 
tranqueiro i quiçoeira:
bénen me rostros cun sue risa cansada, 
angúrrias nacidas de ronchas de sudor que yá secou, 
bózio de las caleijas i pracicas, currales calhados, 
i you nino mais abaixo a jogar la china;

stan bibos ls mius muortos, 
que nunca ls deixarei morrer anquanto biba:

hai quien se ampressione de chamar ls mius muortos, 
mas eilhes ténen nome, stan bibos i son todo 
l que sou:

 sien eilhes adonde l feturo me habie de botar raiç?

quien me iba a fazer cumpanha nestes anhos todos 
que yá l tiempo me lhebou?

dan me la mano quando tengo que abaixar 
al poço de adonde chubi,

son pátria adonde s’upe la mie casa,

fuonte adonde mies sedes mais fondas bében;


a las bezes, passo los an rebista un a un, 
cumo se fura un eisército formado na parada, mas 
mais me gusta 
sentar me cun eilhes a la selombra ne l puial, 
mirar para eilhes i abibá le las lhinhas zlidas de l tiempo, 
anclariá le la boç, arredundá le la risa, 
carregá le l oulor de l sudor, 
puis nanhun deilhes ousaba zoudorizante;


bien caminos que ande, muntanhas adonde chuba, 
lhénguas que daprenda, ye siempre a eilhes que 
torno para arcar, 
para falar la lhéngua que me diç anteiro, 
para sentir que hai mundo para alhá 
de l sangre i la mintira, 
i que l pan ye un don de la tierra, de l saber i de l trabalho.

//


este Caderno de Apontamientos é principalmente sobre os anos que vão entre julho de 1950 e outubro de 1961, o tiempo em que me criei em Sendim; ainda que um pouco menos, também nos anos entre 1921 e 1950, o tempo de quem me me criou, os meus pais; de toda a gente [e muita será] que aqui se falar, será sempre com muito respeito, sem nunca fazer juízos de valor, porque esta gente, toda esta gente, é a minha gente, e eu sou o que sou antes de mais devido a ela, uns estão mortos e outros estão vivos, mas todos me merecem o mesmo respeito e a todos debo muito: esta é uma homenagem que lhes faço, e o silêncio será apenas a última palavra com que este caderno acabará, e isso não sei quando será, pois ainda tenho muitas coisas para contar: são histórias de vida como as vivi e não História, mas nada calarei, a não ser alguns nomes como tenho feito quando se justifique, não falarei apenas do que é agradavel, mas de tudo o que for memória, pois esta é a minha casa;
aqui fica o poema que publiquei no meu último livro ARS VIVENDI ARS MORIENDI, onde digo o que penso de modo muito claro sobre estas coisas:

 
alta noite busco os meus mortos 
e vou sozinho rua abaixo, os olhos 
fixos nos poiais desnudos, as mãos 
em pergunta aberta às janelas fechadas, 
suavizando o ardor das teias de aranha entre 
a ombreira e a padieira:

olham-me rostos de riso cansado, 
rugas nascidas de marcas de suor que já secou, 
grito de ruelas e pracetas, becos silenciosos, 
e eu criança mais abaixo a jogar a macaca;

 estão vivos os meus mortos, 
que nunca os deixarei morrer enquanto viva:
há quem se impressione por chamar os meus mortos, 
mas eles têm nome, estão vivos e são tudo o que sou:

sem eles onde é que o futuro havia de deitar raizes?

quem me ia fazer companhia nestes anos todos

que já o tempo me levou?

dão-me a mão quando tenho de descer 
ao poço de onde subi,

são a pátria onde se ergue a minha casa,

fonte onde as minhas sedes mais fundas bebem;



às vezes, passo-os em revista um a um, 
como se fora um exército formado na parada, mas 
mais me apraz 
é sentar-me com eles à sombra no poial, 
olhá-los e avivar as linhas delidas do tempo, 
aclarar a voz, arredondar o sorriso, 
receber o seu cheiro a suor, 
pois nenhum deles usava desodorizante;


por muitos caminhos que ande, montanhas que
suba, línguas que aprenda, é sempre a eles que volto,
para respirar, 
para falar a língua que me diz inteiro, 
para sentir que há mundo para além 
do sangue e da mentira, 
que o pão é um dom da terra, do saber e do trabalho.

[Tradução de Rogério Rodrigues e António Cangueiro]

caderno de apuntamientos // caderno de apontamentos


86.
[cuntinaçon de la cuonta de tie Ana F.]

l que se passou apuis nien dá quaije para cuntar, sacórun-la pa la rue, mei znuda i acabado de tener l garoto, i scarranchórun le l garoto, yá muorto i cul braço quemido, ne l cachaço i çcalça dórun cun eilha buolta al lugar todo cula delantre, dezindo,
mirai l que fizo, i tal...
ye matá la, i asi cada un dezie la sue senténcia,
mira tu, eilha yá staba boubica quando tubo l garoto, i ende mais boubica quedou, boubica de beç, á, nun te dixe, eilhes íban cun un checote atrás i íban le dando checotadas, i fazie muito friu, que era eimbierno, todo gilado, i inda se bieno a saber quien era l pai, un tal que le chamában Boticário que acabou por se casar cun ua de la família deilha, i anton fui assi, i la tie quedou mui mala i lougo la prendírun, i inda quedou mais boubica i por esso la mandórun para África, que stubo catorze anhos ne l Tarrafal;
quando bieno de l Tarrafal staba boubica de todo, i dezie que tenie alhá un Coelho, mas traie roupa mui buona de África, sabes que fui eilha la purmeira mulhier de Sendin que ousou calçones, que até you se los fui a pedir amprestados ua beç quando fiç la quemédia de Reberto de l Diabo [1944]? i anton bieno i andaba pul lugar, de rue an rue, i falaba mui mal i trataba mui mal las pessonas, bibie duns i doutros, mas naide le daba nada, que eilha nun se afazie cun naide, nien sei cumo eilha bibie, passou las mui gordas la tie, tenie dies que staba melhor, mas noutros naide fazie bida deilha, i tenie un armano que nistante le daba uas checotadas a mano teniente, mira tu cumo son las cousas, andaba pul pobo i dezie le, cumo tal alguien, 
á tie Ana, benga a quemer ua malga de caldo
mira, come lo tu que te faç mais falta do que a mi, bai te a f. tu i l caldo,
i cuntinou siempre porqui até que se morriu, yá tu eras bien crecido i inda te lembras deilha, bibie sien naide la tratar, eilha sola, cumo nun palheiro, naide sabe de l que bibie, sabes, a las bezes la tie sentaba se cumo tal nun puial i lembraba se de l que le pasou i choraba, cuitada, i falaba mui mal de quien le fizo aqueilho, sabes, aqueilhes homes que le fazírun esso eilhes ye que merecien cadena para to la bida, i ser mandados inda mais loinje que África...

//

[continuação da história da senhora Ana F.]

o que se passou depois quase nem dá para contar, trouxeram-na para a rua, meio despida e tendo acabdo de dar à luz a criança, e puseram-lhe a criança de pernas abertas sobre os ombros, já morta e com o braço comido, e descalça deram com ela uma volta pelo povo todo com ela à frente, dizendo,
olhai o que ela fez
é matá-la, e por aí fora cada um dizia a sua sentença,
vê tu, ela já estava louca quando deu à luz a criança, e aí mais louca ficou, louca de vez, ah! não te disse, eles iam com um chicote atrás dela e iam-lhe dando chicotadas, e fazia muito frio, pois era inverno, tudo geada, e ainda se veio a saber uqem era o pai, um tal Boticário que acabou por se casar com uma da família dela, e então foi assim, e a mulher ficou muito doente e prenderam-na pouco depois, e ainda ficou mais louca e por isso a mandaram para a África, que esteve catorze anos no Tarrafal,
quando veio do Tarrafal estava completamente louca, e dizia que tinha lá um Coelho, mas trazia roupa muito boa de África, sabes que foi ela a primeira mulher de Sendim que usou calções, que até eu lhos fui pedir emprestados uma vez quando fiz o teatro de Roberto do Diabo [1944]? e então veio e andava pelo povo, de rua em rua, e falava muito mal e tratava muito mal as pessoas, vivia de uns e de outros, mas ninguém lhe dava nada, pois ela não se habituava com ninguém, nem sei como ela vivia, passou situações muito difíceis a mulher, tinha dias em que estava melhor, mas noutros ninguém fazia a conseguia aturar, e tinha um irmão que logo lhe dava umas chicotadas com toda a força, vê tu como são as coisas, andava pelo povo e dizia-lhe, por exemplo alguém
oh! senhora Ana, venha comer uma tijela de sopa
olha, come-a tu que te faz mais falta do que a mim, va-te f. tu e a sopa,
e continuou sempre por aqui até que morreu, já tu eras bem crescido e ainda te lembras bem dela, vivia sem ninguém a tratar, sozinha, como num palheiro, ninguém sabe do que vivia, sabes, por vezes a mulher sentava-se por exemplo num poial e lembrava-se do que lhe tinha acontecido e chorava, coitada, e falava muito mal de quem lhe fez aquilo, sabes, aqueles homens que lhe fizeram isso eles é que mereciam cadeia para toda a vida, e serem enviados para mais longe que África...


caderno de apuntamientos // cadermno de apontamentos


85.
tie Ana F. era bouba, sabes todo mundo la daba cumo bouba, mas you nun sei, que quieres que te diga... mas ye cierto que eilha passou catorze anhos ne l Tarrafal
á mai, anton pa l Tarrafal nun íban solo ls presos políticos de Salazar?
mira, esso you nun sei nien antendo, mas eilha stubo mesmo alhá, sabes, era ua tie sulteira, ua rapaza inda nuoba, i bai dende ampeçórun  a çcunfiar que staba preinha, i nun le dou andícios desso a naide, mas la giente deilhi de adonde moraba traie la siempre d'uolho, moraba eilha sola ne l curral de l Canzielho nua casica baixica de puorta anteira, streita i sien posti(g)o i sien jinelas, bá, a modo ua curriça, mira que esta cunta ten muito que se le diga, tu si quieres que la cunte?
cunte, cunte, yá que l'ampeçou...
si te la bou a cuntar, mas apuis nun te queixes que nun t'abisei, i sabes a mi dá me rábia, anton era bezino dessa tie un çapateiro que le chámaban tiu Antonho Furmino, i que iba a la jeira pulas casas de çapateiro i preguntában le, á tiu Furmino el quier bino ó augardiente? cunsante l zayuno, respundie el; i bai te un die el ampeçou le a dezir als bezinos, que al lado del moraba tiu Demingos Ciego, 
inda hoije nun bi la Ana F., diç
cumoquiera stá an casa
era melhor ir alhá, nun steia a fazer ua de las deilha,
anton fúrun se alhá i batírun le a la puorta,
abre! á Ana
nun abro!
ende eilhes arrumbórun la puorta i antrórun, i mira tu l que bírun, yá habie tubido l garoto i yá le habie tirado un braço i yá lo habie quemido.
[cuntina, que la cuonta ye grande i pide çcanso a meio, senó queda un sien fuolgo]

//

a senhora Ana F. era louca, sabes que toda a gente a dava como louca, mas eu não sei, que queres que te diga...
mas é verdade que ela passou catorze anos no Tarrafal
ó mãe, então para o Tarrafal não iam apenas os presos políticos de Salazar?
olha, isso não sei nem entendo, mas ela esteve mesmo lá, sabes, era uma mulher solteira, uma rapariga ainda nova, e então começaram a  desconiar que estava grávida, e não deu sinais disso a ninguém, mas as pessoas do sítio onde ela morava traziam-na debaixo de olho, morava sozinha no curral do Canzelo numa casinha baixinha de porta inteira, estreita e sem postigo e sem janelas, vá, parecida com uma curriça, olha que esta história tem muito que se lhe diga, tu queres mesmo que a conte?
conte, conte, já que começou...
vou contar-ta, mas depois não te queixes que não te avisei, e sabes a mim dá-me raiva, então era vizinho dessa mulher um sapateiro chamado senhor António Firmino, e que ia à jeira pelas casas como sapateiro e perguntavam-lhe, ó senhor Firmino o senhor quer vinho ou aguardente? conforme o desenjum, respondia ele; e vai um dia ele começou a dizer aos vizinhos, pois ao lado dele morava o senhor Domingos Cego,
ainda hoje não vi a Ana F., diz,
talvez esteja em casa
era melhor ir lá, não esteja porventura a fazer alguma das dela,
então foram lá e bateram-lhe à porta,
abre! ó Ana
não abro!
nessa altura eles arrombaram a porta, e repara bem o que viram, ela já tinha dado à luz a criança e já lhe tinha arrancado um braço e já lho tinha comido.
[continua, porque a história é grande e pede descanso a meio, senão fica uma pessoa sem fôlego]


domingo, 23 de junho de 2013


84.
sabes, tenerie you quinze ou desasseis anhos i bie que las cousas nun andában muito al modo i nun se passaba nada bien, puis bien sabes miu pai se morriu quando tenie onze anhos i mie mai quedou solica cun nós quatro, que mies dues armanas éran mais pequeinhas, ende dixe le a mie que querie ir a servir de criada para Picuote, mas eilha nun me deixou ir, que querie que passássemos algo pior do que salir de casa pul mundo, que eilha bien bie cumo éran las cousas...

//

sabes, teria eu quinze ou desasseis anos e via que as coisas não andavam muito ao jeito e não se vivia nada bem, pois bem sabes que o meu pai morreu quando eu tinha onze anos e a minha mãe ficou sozinha com nós as quatro, que as minhas duas irmãs eram mais pequenas, nessa altura disse à minha mãe que queria ir a servir como criada para Picote, mas ela não me deixou ir, que mais queria que passássemos um pouco pior do que sair de casa pelo mundo, pois ela bem sabia como eram as coisas...



caderno de apuntamientos // caderno de apontamentos


83.
hoije las pessonas nien mangínan ls boubos que habie datrás, tu que cuidas, uns dezien que tenien spritos, outros nun dezien cousa cun cousa, i l mais de las bezes naide querie saber deilhes, naide trataba deilhes i andában por ende i nien sei cumo se gobernában, que ls mais deilhes nien serien boubos, mas solo pessonas que stában malas, i quien sabie...
mira, Genobeba era bouba, porque le daba uns ataques an que se caie ne l suolo i ende trabalhava muito culas manos, i apuis rebultaba se i falaba mal de todo, de la giente, de dius i de l demonho, lebaba todo a barrer, i mira tu que l mais grande suonho deilha era un saiote, que dezie muita beç
todas las moças ténen un sagote [era assi que falaba para saiote] i you tamien tengo dreito a tener un sagote
cumo essa Genobeba se ponie assi mui albrotada, quedou l dito daquel tiempo de quien s'albantaba de la cabeça ou assi i dezie se, quedou cumo Genobeba ou puso se cumo Genobeba.

//

hoje as pessoas nem imaginam os loucos que havia antigamente, tu que pensas, uns diziam que tinham espíritos, outros não diziam coisa com coisa, e a maior parte das vezes ninguém queria saber deles, ninguém tratava deles e andavam por aí e nem sei como se governavam, pois a maioria deles nem seriam loucos, mas apenas pessoas doentes, e quem sabia...
olha, Genoveva era louca, porque lhe dava uns ataques em que caía ao chão e nessa altura mexia muito com as mãos, e depois revoltava-se e falava mal de tudo, das pessoas, de deus e do demónio, levava tudo a eito, e vê tu que o maior sonho dela era um saiote, pois dizia muitas vezes,
todas as moças têm um sagote [era assim que dizia saiote] e eu também tenho direito a ter um sagote
como essa Genoveva ficava muito transtornada. ficou o dito desse tempo de quem se transtornava da cabeça ou assim e dizia-se, ficou como Genoveva ou pôs-se como Genoveva.



caderno de apontamentos // caderno de apuntamientos


82.
cuido que inda nun te cuntei de la ida de ls homes pa la Armunha, que puli passában ua beranada,
anton, pronto, ls homes íban a segar pa la Armunha, que queda yá daquel lado de Salamanca i inda tardaba a chegar alhá a pie, lebában un un saco a als cuostas i  la fouce na mano, yá bés, ne l saco lebában alhá las sues bidas, uas roupas bielhas, dues ou trés mudas de roupa, cousa pouca; pa la Armunha las mulhires nun íban, solo ls homes, que eilhas quedában a tratar de la sue bidica por acá, purmeiro fazien la segada deilhes i apuis ye que íban i stában por alhá a un més ou assi; passában l riu por ua cuorda que era la guinda, cumo tal eilhi delantre de Faias Malas, que de l lado dalhá hai l Arroyo Guindero, atában ua cuorda larga de cada lado i apuis ponien ua trasga na cuorda i íban a slubiar agarrados a la trasga, mas outros íban a passar l riu a Bilachana que se passaba melhor; quando benien traien uns duros i acá aceitában esse denheiro ne ls sotos i assi, porque apuis lo trocában por deneheiro pertués; apuis de la guerra de Spanha la cousa quedou mala para ir a segar i fui-se deixando de ir, mas inda se me lembra cumo se fura hoije [até meios de ls anhos 30].

//

penso que ainda não te contei da ida dos homens para Armunha, que por lá passávam parte do verão,
então, pronto, os homens iam a ceifar para a Armunha, que fica já depois de Salamanca e ainda demorava a lá chegar a pé, levavam um saco às costas e a foice na mão, bem vês, no saco levavam as suas vidas, umas roupas velhas, duas ou três mudas de roupa, coisa pouca; para a Armunha as mulheres não iam, pois elas ficavam por cá a tratar da sua vidinha, primeiro faziam a ceifa deles e depois é que iam e ficavam por lá um mês ou algo parecido; passavam o rio por uma corda que era a guinda, por exemplo ali diante de Faias Más, pois do lado de lá há un Arroyo Guidero, atavam uma corda comprida de cada lado e depois punham uma trasga na corda e iam escorregando agarrados à trasga, mas outros iam passar o rio a Vila Chã pois se passava melhor; quando vinham traziam uns duros e cá aceitavam esse dinheiro nos comércios, porque depois o trocavam por dinheiro português; depois da guerra de Espanha a coisa ficou má para ir ceifar para e foram deixando de ir, mas ainda me lembro como se fosse hoje [até meados dos anos 30].

caderno de apuntamientos // caderno de apontamentos


81.
manhana bai a chober, que dixo tiu Alfredo Sabiel, de modo que se calha nun percisamos de ir a regar la huorta;
á mai i cumo ye que l tiu, que ye trolha, sabe que bai a chober?
sabes, hai pessonas que son astros, ténen l don de adebinar l tiempo, cumo tal sáben se bai a chover ou nó, sínten cumo assopra l aire, míran pa las nubres, pa la luna i pa l sol, cunsante seia, i até hai quien le duola l cuorpo se fur a chober a soutordie; a las bezes nun hai seinha nanhue de que baia a chober i eilhes adbínan, yá bés;
i porque le cháman astros?
yá le cháman assi de to la bida i alguns son mui sabidos, tu que cuidas que hai muitos astros assi nun pobo? ciento un aparece.

tiu Alfredo Sabil, que moraba na pracica de l Barrialto, inda bibiu culs purmeiros anhos de la telbison i l sou 'boletim meteorológico' i dezien las pessonas que el acertaba mais que ls de la telbison, que el nistante dezie: deixai los falar, que manhana, digo bos lo you, nun bai a chober.

//

amanhã vai chover, disse o senhor Alfredo Sabiel, de maneira que talvez não seja necessário ir regar a horta;
ó mãe e como é que o senhor Alfredo Sabiel, que ye trolha, sabe que bai a chober?
sabes, há pessoas que são astros, têm o dom de adivinhar o tempo, por exemplo sabem se vai chover ou não, sentem como sopra o vento, olham para as nuvens, para a lua e para o sol, conforme o caso, e até há quem lhe doa o corpo se for chover no dia a seguir; por vezes não há nenhum sinal de que vá chover e eles adivinham, bem vês;
e porque lhe chamam astros?
já lhe chamam assim desde sempre e alguns sabem muito, tu pensas que há muitos astros assim numa aldeia? lá aparece um de vez em quando.

o senhor Alfredo Sabiel, que morava na pracinha do Bairro Alto, ainda viveu com os primeiros anos da televisão, e o seu 'boletim meteorológico' e diziam as pessoas que ele acertava mais que os da televisão, pois depressa dizia: deixai-os falar, porque amanhã, digovo-lo eu, não vai chover.




caderno de apuntamientos // caderno de apontamentos


80.
sabes, la giente mais probe to la bida se criou nas arribas, talbeç fusse mais la giente de l Baiunco, mas las arribas stában sembradas de centeno, que la fuorça de poner las binhas bieno apuis; anton, ua pessona iba pa las arribas i marcaba cun piedras todo l campo que podie, chamában le ua quadra, que éran baldiu, i mais campo agarraba quanto mais filhos tubisse para scabar, cumo tal tiu Alicate i tiu Anterrador; agora nun se bei, mas datrás las arribas éran todo paredones i l pan [centeno] que se sumbraba era todo cun çadas, que ralo era l cacho que se araba, i l pan habie que lo sacar cun ls manolhos a las cuostas, cumo tal pa ls Arzinales i para Faias Malas, mesmo pa la Belheira l mais era adiles i habie ua tierra ou outra que botában alhá pan ou seródio, apuis l acarreio pa las eiras era feito l mais de l a cargas culas burras i las mulas, puis ls caminos éran tan malos que ls carros ambolcában se i assi quedaba por alhá metade de l grano.

//

sabes, as pessoas mais pobres toda a vida se criaram nas arribas, talvez fossem mais as pessoas do Baiunco, mas as arribas estavam semeadas de centeio, porque o tempo principal de plantar as vinhas veio depois; então, uma pessoa ia para as arribas e marcava com pedras todo o espaço que podia, chamavam-lhe uma quadra, que eram baldio, e mais espaço conseguia quanto mais filhos tivesse para cavar, por exemplo o senhor Alicate e o senhor Coveiro; agora não se vê, mas antigamente as arribas estavam cheias de socalcos e o pão [centeio] que se semeava era tudo com sachos tipo relha, pois raramente havia campos que se lavrassem, e o pão tinha que ser retirado com os molhos às costas, por exemplos para os Arzinais e para Faias Más, mesmo para Bilheira a maioria eram terrenos de mato e havia um campo ou outro que semavam lá pão ou serôdio [trigo tardio], pois a acarreja para as eiras era feita na maior parte às cargas com burras e mulas, pois os caminhos eram tão maus que os carros viravam-se e assim ficava por lá metade do grão.

caderno de apuntamientos // caderno de apontamentos


79.
a las bezes passaba a tardes anteiras a saber de miel pulas silbas secas que ponien anriba las paredes pul termo, puis habie uas abelhicas mui pequeinhas que fazien alhá l miel i nós rachábamos la silba cun ua faquita ou l mais de las bezes cun ls dientes i sacábamos cachicos de miel i comiemos los, i a las bezes inda la abelhica staba andrento la silba i ende nós dezimos esta cantiga que m'ansinou miu pai,,

abelhica abelhica
bai pa l mar 
a fazer la tue casica

sabiemos quales éran las silbas que podien tener miel puis staban furadas de l'abelhica antrar, que la miolha de silba ye mui tienra para ls bichicos la furáren.

//

por vezes passávamos tardes inteiras à procura de mel pelas silvas secas que colocavam em cima das paredes pelo campo, pois havia umas abelhinhas muito pequenas que faziam lá o mel e nós rachávamos a silva com um canivete ou a maior parte das vezes com os dentes e tirávamos bocadinhos de mel e comíamo-los, e por vezes a abelhinha ainda estava dentro da silva e nessa altura nós dizíamos esta cantiga que me ensinou o meu pai,

abelhinha abelhinha
vai para o mar
a fazer a tua casinha

sabíamos quais eram as silvas que podiam ter mel porque estavam furadas para a abelhinha entrar, que a medula da silva é muito tenra para os bichinhos a furarem.



caderno de apuntamientos // caderno de apontamentos


78.
adbertiemos mos cun qualquiera cousa, puis nun habie jogos cumo agora para mercar, i adonde staba l denheiro..., cumo tal tirábamos las pipas de la ferrian para tocar cun eilha cumo se fusse ua fraita, i quando nun tocában arrebolhábamos las nas manos i deziemos al mesmo tiempo esta cantilena
toca toca miu silbote
an passando a la mie puorta 
dou te un doce.

//

divertíamo-nos com qualquer coisa, pois não havia jogos como agora para comprar, e onde estava o dineheiro... por exemplo tirávamos os caules do centeio verde para tocar com ele como se fosse uma flauta, e quando não tocaba rodávamos o caule a esfregar nas mãos e dizíamos ao mesmo tempo esta cantilena
toca toca meu assobio
quando passares à minha porta
dou-te um doce.


caderno de apuntamientos // caderno de apontamentos


77.
faziemos muito bacalhau a la spanhola, an que l bacalhau era çpelejado de la pescada cun pieles, spinas i todo, i fazie se cun patatas, que se cozien d'aparte cul bacalhau, apuis porriba lebaba l cherriç que era feito cun azeite bien rejado, pumiento, lureiro i cebolha i a las bezes tamien le botábamos un diente d'alho.

//

fazíamos muito bacalhau à espanhola, em que o bacalhau era tirado à lascas directamente com peles, espinhas e tudo, e fazia-se com batatas, que eram cozidas em separado com o bacalhau, depois por cima levava um estrugido que era feito com azeite bem estrugido, pimentão doce, loureiro e cebola e por vezes também lhe deitávamos um dente de alho.

cadernos de apuntamientos // caderno de apontamentos


76.
tu lembras te de ti Cándida Cacharuola, la de tiu Jesé Çureira?
ai, anton me habie de lembrar, puis yá se morrírun yá era you grande i morában eiqui an rue la Frauga;
eilhes tenien un açouge i quando matában, eilha iba a rogar cula chicha pulas puortas; lembra se me ua beç eilha a cuntar: ai, cun un quarto de quilo de cordeiro fiç trés guisos i inda me sobrou un cachico para le assar al home a la nuite, yá bés, la chicha era scassa i tenie que se quemer a pouco de cada beç quando la habie.

//

tu lembras-te da senhora Cândida Cacharola, a mulher do senhor José Sureira?
ai, então não havia de me lembrar, pois já morreram era eu crescido e moravam aqui na rua da Frágua;
eles tinham um talho e quando matávam, ela ia pelas portas oferecer a carne; lembro-me de uma vez ela contar: ai, com um quarto de quilo de cordeiro fiz três guisados e ainda me sobejou um bocadinho para grelhar ao meu homem à noite, já vês, a carne era escassa e tinha que se comer pouco de cada vez quando a havia.


sábado, 22 de junho de 2013

caderno de apuntamientos // caderno de apontamentos


75.
mira tu cumo ye la fuorça de las cousas i l que ten ua pessona nun se quedar, ua beç tiu Calabieche fui se a buostas para uns prados de Ruolos, i quando yá benie para casa cun l carro cheno agarrórun lo i oubri(g)órun lo a ir a çpejar l carro a un cabanhal an Ruolos, i l tiu bieno para casa cun ls cantares de la segada, que esso de agarrar a un a las buostas era mui cumplicado, que éran mui buonas para stierco; anton nun ye que agarrou nessa mesma nuite el i las filhas, puis solo tenie filhas, fúrun se a Ruolos outra beç i traírun las buostas todas para casa nessa mesma nuite, traírun las nuns cestos sterqueiros.

//

repara bem como é a força das coisas e o que tem uma pessoa não desistir, uma vez o senhor Calabiche foi apanhar bostas para uns lameiros de Urrós, e quando já vinha para casa com o carro cheio apanharam-no e obrigaram-no a ir despejar o carro a um cabanal em Urrós, e o homem veio para casa sem nada, que isso de ser apanhado às bostas era muito complicado, porque eram muito boas para estrume; então não é que resolveu ir nessa mesma noite ele e as filhas, pois apenas tinha filhas, foram a Urrós de novo e trouxeram as bostas todas para casa nessa mesma noite, trouxeram-nas nuns cestos para o estrume.