Mostrar mensagens com a etiqueta ansino. Mostrar todas as mensagens
Mostrar mensagens com a etiqueta ansino. Mostrar todas as mensagens

terça-feira, 3 de abril de 2007

Ansinar i daprender III


«Se de las mulhieres se aplicássen als studos tantas cumo ls homes, ende beriemos quien reinaba».

Luís António Verney, Verdadeiro Método de Estudar (séc. XVIII).

domingo, 1 de abril de 2007

Ansinar i daprender II


Hai uns dies deixei eiqui la mie oupenion subre l’amportança de l ansino, falando de Coménio, que bibiu ne l seclo XVII. Hoije, deixo l’oupenion de l Porsor Rómulo de Carvalho [tamien coincido cumo António Gedeão, poeta] subre l ansino nesse mesmo tiempo, l seclo XVII, an Pertual. Eiqui queda essa oupenion, assente an dados oubjetibos, ua buona ajuda a tamien antendermos quien somos i cumo se splica algun atraso i deficuldades que hoije cuntinamos a tener.

«Anquanto las lhargas carreiras de cundanados [pula Anquesiçon] arrastrában ls misarables cuorpos pul terreiro de l Paço, bestidos a modo d’Antruido para cuntentamiento, noijo i hourror de l’assesténcia barada, anquanto chubie pulas narizes l oulor de las chichas queimadas, spetaclo de pesadelo que, mesmo naquel tiempo, lhebou a que mos chamáran ls «cafres de l’Ouropa», abantajaba-se nessa mesma Ouropa, un mobimiento de renobaçon mental, na ciéncia i na filosofie, que fizo de l seclo XVII, alhá fuora, un de ls cachos de tiempo de mais balor na stória de ls homes.

Ye ampressionante recoincer que esse mobimiento amparable i fuorte de lhibartaçon de l pensamiento que habie fuora de Pertual, haba sido an buona parte eisatamente debido a nós própios, pertueses, quando mos botemos, de belas chenas, na lunjura de ls mares çcoincidos. Las amboras que traímos de paraiges çtantes batidas metro a metro, lheuga a lheuga, cula gana de ber todo, de coincer todo, de adominar i splorar todo, anchírun de spanto l mundo ouropeu. Nun éran solo nuobas tierras que stában a ser çcubiertas; éran nuobos climas, nuobos cielos, nuobas naturezas begetales i animales i, subretodo, nuobos seres houmanos, cumo outros modos de se cumportáren, outras eideias de la bida, outros balores i outros diuses. Fui un spanto recoincer-se la dibersidade de las cousas i la relatibidade de las certezas. L que la cuncéncia de ls homes perdiu an proua, ganhou-lo an abertura de l sprito i nun sentir nuobo de la houmanidade.

Nós, pertueses, delantre de l spetaclo que se mos amostraba, demos an aperrear-mos uns als outros, fincando-mos nun castielho ampenetrable, xordos i ciegos, contra l pecado, contra l diabro, contra todo l que manchasse la andeble pureza de l nuosso cumportamiento. Sien dubda que houbo que atentasse apersentar las cousas dun outro modo mas la boç apenas le arrepassou la gorja. Ls anteletuales repunsables acunselhában prudéncia, modéstia, coutela, ne l uso de l pensamiento. D. Francisco Manuel de Melo, neste seclo XVII de que tratamos, glorefica la «santíssema católica» que deixa que la Nacion Pertuesa «cun relegioso miedo se çfenda de qualquiera oupenion, arte ou questume que nun seia muito a fabor de la piadade crestiana» i lhouba ls pertueses por se amostráren «siempre cun miedo de to la peligrosa speculaçon cuntentando-se an saber l neçairo para deregíren bien las sues aciones de l cuorpo i de l sprito, sien mistura de deceplinas sien sentido, an que l sou eisercício (aceite puls homes por bias de la nobidade) questuma lhebantar l antendimiento houmano a uas alturas de adonde se questuma çfaiar».

(...) Ye berdade que ne l strangeiro tamien ls homes tubírun que lhuitar para bencir l rame-rame anstituído, que tamien sufrírun ancómodos, bergonhas i perseguiçones, que tamien dezírun por meias palabras l que nun cumbenie dezir por anteiro, mas la tempra era outra porque éran spritos criadores i eimitadores a que stariemos reduzidos na mais faborable de la heipóteses.»

Rómulo de Carvalho, História do Ensino em Portugal, Fundação Calouste Gulbenkian, 3ª ed. (2001), pp. 368-370.

Anque hoije seia die 1 de Abril, nada desto ye mintira.

quarta-feira, 28 de março de 2007

Ansinar i daprender I


Faç anhos ne l die de hoije que naciu un home a quien quiero deixar eiqui la mie houmenaige i, tenendo-lo a el an cuonta, falar dua de las cousas mais amportantes de la bida de las pessonas i de ls pobos: ansinar i daprender. Stou a falar de Juan Amós Coménio que naciu a 28 de Márcio de 1592, na Morábia, atual República Checa. Passórun-se, portanto, 415 anhos.

Por bias de las sues eideias portestantes [ne l camino de Juan Huss, queimado na fogueira], fui perseguido an to l lhado a mando de l papa i gobernantes que lo apoiában. Morriu-se a 15 de Nobembre de 1670. Dedicou to la sue bida i einergies al ansino, que rebolucionou, defendendo ua cultura de paç i de toleráncia. Ye cunsiderado l pai de la pedagogie moderna, l «Galileu de l’eiducaçon». La sue obra Diadatica Magna [hai ua traduçon an pertués feita por Joaquim Ferreira Gomes i publicada pula Fundação Calouste Gulbenkian], ten lhougo nas purmeiras páiginas este porgrama stratégico:

«Se, portanto, queremos Igrejas e Estados bem ordenados e florescentes e boas administrações, primeiro que tudo ordenemos as escolas e façamo-las florescer, a fim de que sejam verdadeiras e vivas oficinas de homens e viveiros eclesiásticos, políticos e económicos. Assim facilmente atingiremos o nosso objectivo; doutro modo, nunca o atingiremos» {Didática Magna, p. 71]. Cuido que estas palabras mos ajúdan a antender la mais amportante rezon dun cierto atraso pertués. Hai que tener an cuonta que essa cousa de ansinar i daprender ye algo que nun se faç dun die pa l outro, mas lhieba seclos, al punto de ser ua cousa que se mama, cumo se yá fazira parte de la nuossa natureza. Se mirarmos para nós, nun andaremos mui loinje de la berdade se dezirmos que, inda hoije, mais de metade de ls cidadanos pertueses cun mais de cinquenta anhos ténen pais analfabetos ou mui acerca desso. Talbeç esso tamien splique muito de la situacion an que stamos na Ouropa, yá que inda nun hai muito tiempo Salazar defendie que esso de ansinar i daprender era algo peligroso. L nuosso nun ye un porblema de eiquenomie, mas de eignoráncia. Las sociadades lhieban seclos a daprender i a antender l’amportança de l ansino cumo aliçace de la própia sociadade. I parece que inda tenemos dúbedas an apostar na eiducaçon…

Coménio nun solo tubo un papel eissencial ne l renacimiento de la lhéngua checa, screbindo bários manuales pa l ansino de las lhénguas, cumo defendie esta cousa abselutamente rebolucionaira ne l sou tiempo [i quaije até als nuossos dies]: «Que devem ser enviados às escolas não apenas os filhos dos ricos ou dos cidadãos principais, mas todos por igual, nobres e plebeus, ricos e pobres, rapazes e raparigas, em todas as cidades, aldeias e casais isolados», [Didática Magna, p. 139]. Mais palabras para quei? I se, por aquel tiempo, se ten zambolbido un porgrama assi antre nós, cumo serie hoije l nuosso paíç i que «peso» tenerie na Ouropa?

Yá que falamos de Coménio, hai que dezir que el se preacupa cula paç mundial, dende que seia cunsiderado cumo precursor de l mobimiento eicoménico, de la Sociadade de las Naciones i de la ONU ou de la UNESCO. Defende ua reforma ounibersal de la sociadade houmana assente ne ls seguintes puntos: «1. unificação do saber e sua propagação, graças a um sistema escolar aperfeiçoado, sob a direcção de uma academia internacional; 2. coordenação política, sob direcção de instituições internacionais tendentes a assegurar a manutenção da paz; 3. reconciliação das igrejas sob a égide de um cristianismo tolerante.» [Didática Magna, p. 27].

Por mi, stou cumbencido que, an Pertual, inda nun antendimos que ansinar i daprender ye l mais amportante de todo i que esso lhieba muito, muito tiempo.

28.03.2007

terça-feira, 27 de março de 2007

Ansino de l mirandés pula anternete

[crónica salida ne l jornal Público l die 25 de Márcio de 2007]


L ansino de l mirandés, nas scuolas públicas, ampeça an 1985 cun Domingos Raposo i dues classes de l ciclo preparatório de Miranda de l Douro i assi se mantubo até al anho 2000. Nesta altura, yá apuis la publicaçon de la lei 7/99, de 29 de Janeiro, i de l çpacho nº 35/99, de 5 de Júlio, de l Menistro de l’Eiducaçon, l ansino de l mirandés stendiu-se a nuobas scuolas i a nuobas classes, grácias als sfuorços de Carlos Ferreira. Apuis de 2003, Duarte Martins bai inda mais loinge i alharga l ansino de l mirandés a todas las scuolas de l cunceilho de Miranda de l Douro i a todas las classes, zde a la pré-purmaira al 12º anho.

Para alhá de las scuolas oufeciales, tamien ténen benido a ser dados cursos de mirandés para adultos, séian eilhes mirandeses ou nó, por Amadeu Ferreira, Carlos Ferreira, Francisco Domingues, Bina Cangueiro i Alfredo Cameirão. Todos esses cursos ténen benido a ser dados an çfrentes sítios de l paíç, mantenendo cuntinidade an Lisboua grácias als sfuorços de la Associaçon de Lhéngua Mirandesa. Tamien Domingos Raposo ten dado alguns cursos na Ounibersidade de Trás ls Montes (UTAD). Mas la berdade ye que todos esses cursos chégan a poucas pessonas de cada beç i eisígen un sfuorço mui grande de quien los dá, a las bezes cun fracos resultados.

Zde hai uns meses para acá las cousas ténen demudado muito pus l mirandés strenou-se ne ls cursos pula anternete, çponibles para todo mundo que neilhes querga partecipar. Ende ténen sido dadas classes de gramática, classes de fala i outras classes i ténen sido feitos eisercícios, que puoden ser seguidos por qualquiera pessona, an qualquiera parte de l mundo. Bonda ir a http://www.sendim.net/. Ye antressante ber cumo ls mais modernos meios de quemunicaçon son tan amportantes pa la lhéngua mirandesa, que assi puode subertir muitas de las sue deficuldades, tanto cula formaçon de porsorers, cumo an fazer salir cuntenidos, ou an chegar a las pessonas antressadas an daprender la lhéngua mirandesa.

Ye mui amportante que se zambuolba l ansino de la lhéngua mirandesa, subretodo cun recurso a meios anformáticos. L mirandés fui subretodo ua lhéngua oural i, agora que ten benido a passar tamien a lhéngua scrita, ye amportante dibulgar la scrita de l mirandés cunsante las regras de la Cumbençon Ourtográfica de la Lhéngua Mirandesa. Nesse sentido serie amportante que se zambolbisse ua campanha de ansino de l mirandés pa las pessonas adultas que yá lo sáben falar. Tamien hai muita giente nuoba que nestes redadeiros binte anhos tubo mirandés na scuola, mas que mal lo daprendiu a screbir: ou porque studou antes de haber la cumbençon, ou porque studou mui pouco tiempo. Ye eiqui que l’anternete puode tener un amportante papel, ponendo las liciones an lhinha an bários sítios i recorrendo als meios mais modernos de ansino a çtáncia. Ye por esse camino que hai que stamos a abançar. Stou cierto que ls resultados eiran aparecendo cul tiempo.