segunda-feira, 9 de julho de 2007

L quei son boubadas?

Ye boubo quien faç poemas,
quien nun ls faç mais boubo ye:
se stamos mal cun poetas
sien poetas que serie...

Quien nunca boubadas fizo,
nunca boubadas aceita:
mas l mundo que demunda
sien boubadas nun ageita.

Chameste-me a mi boubico,
mas tu metiste-me pena:
quien siempre a sério se lhieba
até le faç mal la cena
[bariante1: acaba nua cadena]
[bariante2: nunca a ser feliç se strena]

Sei que çprézias las eideias,
cumo outras cabeças uocas:
cumo has de filar la lhana
se çprézias quien faç las ruocas?

Cula barriga tan chena
de tue altiba rezon,
has de quedar smirradico,
que rezones nada son.

Andas mui anrabiado
por algo que nun te fiç:
mas fuste siempre lhebado
por outros ne l diç-que-diç.

Quando me calho ye porque
falar-te guerra darie:
al menos siempre me queda
l poder falar-te un die.

Quando naide quier de naide
nien dar nien saber amboras,
nun gustas de oubir cantar
que an beç de cantar tu choras.

Fonso Roixo

domingo, 8 de julho de 2007

Quadras

Altemobles na cidade
nunca páran to la nuite:
quien sossegue assi nun hai,
nun hai quien l sereno scuite.

Quando l doutor me scuitou
pul miu mal passou de lhado:
tengo un mal que naide l oube,
si fala, mas stá calhado.

Bai-se l pelo sbranquenhando,
yá mal me conheço al speilho:
marcas de l tiempo, que naide
l'adomina i mete al reilho.

Quando fumabas, tussies,
maldito i fuorte l catarro:
nun fumas agora i inda
dá jeito acusar l cigarro.

Todos te quieren, que muito
le puodes dar a cada un:
se esses bienes nun tubiras
nun te mirarie nanhun.

Bien giente nace pul mundo,
mas tu cun pouca te dás:
quergas ou nó, ye na tribo
que cunfias i onde stás.

Na bielha Grécia, ls sabidos
sacában filosofie
anquanto íban de camino:
eiqui you deixo la mie.

Tanta carta que screbi!
Bien asperei pul correio!
Agora, bou-me al e-mail
mas çcunsola-me l que leio.

Bien amboras cada die
mos tráien de l mundo todo!
A las bezes gustarie
De las cuntar doutro modo.

Fonso Roixo

sábado, 7 de julho de 2007

Çublisaçon

Nas guerras, datrás,
nun tenien un prencípio:
l mais fuorte al mais fraco
sacaba l que podie.

Agora, yá nun ye assi,
L mundo ouriéntan cunfréncias:
se l mais fuorte mal se porta,
ajúntan-se - dan sou acuordo.

Arandy János [Houngrie, 1817-1882]
Traduçon de Fracisco Niebro cun assento ne l testo de Ernesto Rodrigues [Antologia da Poesia Húngara, Âncora Editora, p.75]

L benado a mirar pa l’auga


Un benado staba a buer auga nua poça i nesto bei-te la sue figura n’auga. «Á!», dixo el mui admirado, «que guapos galhos you tengo i cumo eilhes chúben alegantes porriba la mie cabeça! An pagas, tengo uas piernas algo zajeitadas, i até tengo bergonha de séren tan lhargas i tan feias». Nesse antretiempo, anquanto assi falaba l benado sentiu ua matilha de perros i assustou-se, botando-se a correr puls adiles afuora, deixando para trás ls perros i ls caçadores. Al fin, metiu-se por un matorral mui cerrado i tubo la pouca suorte d’anganchar la sue galhada ne ls trampos, a puntos de nun ser capaç de se mexer. Passou-se un ratico, i lhougo ls perros dórun cun el. Al ber la muorte als uolhos, l benado dixo nun gemido: «Que boubico you fui! Amprouei-me de la mie galhada, solo por séren galanas, i botei al çprézio las piernas, que éran quien me podie haber salbado».

Porqui se bei que nun podemos solo balorizar l que ye guapo i sirbe para anfeitar, çpreziando l que ye útele i mos faç falta

(Fábula de Eisopo, amanhada)


Todo mundo se fui


Todo mundo se fui yá na pracica, toca-mos
a nós la beç agora; quando oubimos pousas,
campanas-quelobrinas, preguntamos quien
será que se fui?, cumo datrás quando alguien
a salto pa la Fráncia s’iba; de salidas
(ç)feita esta tierra siempre fui; tenemos que
deixar campo a quien benga, mas nun çcánsan ls uolhos
na carreira agarrados de ls puiales sien


un germo. Uns aparécen por ende a las bezes
cumo quien a cagar ben até cá: i grácias,
que até las rues ressónan i s’adóndian ls uolhos,
gana de amerosar pisagadas. Por donde
benírun, outra beç se ban: siempre l siléncio,
i assi mos zafazemos de l mundo. Cidade
gusta d’aldés cun arbles, froles, rius i monte,
bichos, mas giente só que bonde, i pouca seia.


Fracisco Niebro [Sfergantes dua zeipopeia]


sexta-feira, 6 de julho de 2007

Pa ls mius bersos


Pa ls mius bersos screbidos nun derrepente,
Quando you nien sabie que era poeta,
Correndo a bazacon cumo pingas de l manantial,
Cumo lhágrimas dun foguete,

Atirando-se cumo pequeinhos diabros,
Na capielha, adonde hai suonho i ansénsio,
Pa ls mius bersos de mocidade i muorte,
- Bersos que ler naide pensa! -

Agarrados a sebos poleirentos
(D'adonde naide ls zagarra nien zagarrará)
Pa ls mius bersos, cumo ls binos ralos,
Ha de chegar sou tiempo.

Maria Tsvetáieva [1892-1941]
Traduçon para mirandés por Fracisco Niebro [nun sabendo russo, ousei la traduçon pertuesa F. Bernardini (Indícios Flutuantes. Poemas, Martins Fontes, São Paulo)]




Odas de Ricardo Reis (009)

L çquelorado de l die ye un cachico dourado.
L sol d’eimbierno faç lhuzir cumo ourbalheira las rebuoltas
De ls tuoros i trampos secos.
L friu lhebe tembra.

Çterrado de la pátria antiguíssima de la mie
Créncia, cunselado solo por pensar ne ls diuses,
Caleço-me atrecido
A outro sol que nó este.

L sol que habie porriba l Partenon i l’Acrópole
L que alhumbraba ls passos bagarosos i pesados
De Aristóteles patricando.
Mas Eipicuro mais bien

Me fala, cun sue carinosa boç terrestre
Tenendo pa ls diuses un star tamien de dius,
Sereno i bendo la bida
A la çtáncia a que stá.

Fernando Pessoa [Odes, de Ricardo Reis]
Traduçon para mirandés de Fracisco Niebro


[an mirandés:
A palidez do dia é levemente dourada.
O sol de Inverno faz luzir como orvalho as curvas
Dos troncos e ramos secos.
O frio leve treme.

Desterrado da pátria antiquíssima da minha
Crença, consolado só por pensar nos deuses,

Aqueço-me trémulo
A outro sol do que este.

O sol que havia sobre o Pártenon e a Acrópole
O que alumiava os passos lentos e graves
De Aristóteles falando.
Mas Epicuro melhor

Me fala, com a sua cariciosa voz terrestre
Tendo para os deuses uma atitude também de deus,
Sereno e vendo a vida

À distância a que está.]


quinta-feira, 5 de julho de 2007

L mais alto cantar de Salomon(XXIII)

Quien te me dira cumo armano
que mamaras la teta de mie mai
mal te achasse na rue habie de te beisar
i naide me botarie al çprézio

agarrasse-te you an casa de mi mai i ne l quarto de la que me pariu
i tu m’ansinaries
darie-te a buer bino cheiroso
i l mosto de las mies meligranas

sue mano squierda ambaixo la mie cabeça
i sue mano dreita abraça-me
you bos pido moças de Jarusalen
nun çpértedes nun zassosséguedes
l amor até que querga

quarta-feira, 4 de julho de 2007

Un nino preguntou-me: L que ye la yerba?

L die 4 de júlio de 1855 - faç hoije 152 anhos -, saliu la 1ª eidiçon de Leaves of Grass de Walt Whitman [1819-1892], l mais grande poeta amaricano.
Eiqui queda mais un poema del.
 



Un nino preguntou-me L que ye la yerba? al stender-me 
dues manadas deilha;
Cumo le iba you a respunder al nino?... you que, melhor
do que el, nun sei l que ye.


Cuido que debe de ser l pendon de la mie çposiçon, tecido
cun un material berde de sprança.


Ou supongo que seia l lhienço de l Senhor,
Ua oufierta prefumada i ua lhembráncia deixada caier
d'aperpósito,
Cul nome de l duonho nua punta qualquiera, para que
se beia, se mire i se diga De quien?
 
Ou supongo que la própia yerba seia un garotico...
l nino girado pula begetaçon.
 
Ou un heiroglifo cul mesmo feitiu,
I que quier dezir: arrebento de modo armano an regiones
lhargas i an regiones streitas
Creço tanto antre las raças negras cumo antre las raças brancas,
Antre ls Kanuck, antre ls Tuckahoe, ls cungressistas,
ls aframaricanos, dou-le l mesmo, i recibo deilhes l mesmo.

I agora aparécen-se-me a las guapas i lhargas lhanas de las foias.

Bou-te a tratar cun carino, yerba que t’ancaracolas,
Talbeç sudes ne l peito de ls moços,
Talbeç se ls houbiras coincido, ls houbiras amado,
Talbeç bengas de ls bielhos ou de ls garoticos arrincados antes
de tiempo als cuolhos de las mais,
I eiqui tu sós l cuolho de las mais.

Esta yerba ye mui scura para benir de las cabeças rúcias
de las bielhas mais,
Mais scura que las barbas çqueloradas de ls bielhos,
Scura para salir de l burmeilho, coçado cielo de la boca.
 
Antendo, al fin, tanta lhéngua falada,
I antendo que nun sálen de l cielo de la boca por algue rezon.

Quien me dira ser capaç de traduzir ls amentares an moços
i an moças muortos,
I ls amentares an bielhos i mais, i an garoticos antes de tiempo
arrincados a sous cuolhos.
 
L que cuidas que le passou als moços i als bielhos?
I l que cuidas que le passou a las mulhieres i als ninos?

Stan bibos i bien an qualquiera lhado,
La mais pequeinha pítula amostra, bendo bien, que
la muorte nun eisiste,
I, se algue beç eisistiu, lhebou muito para alhá de la bida i,
na fin, nun spera detené-la,
I acabou-se ne l sfergante an que la bida apareciu.

Todo crece i camina palantre... i nada zaparece,
I morrer-se ye çfrente de l que se cuida, i mais feliç.



Walt Whitman, Leaves of Grass - Song of Myself, 6.
Traduçon para mirandés de Fracisco Niebro
 

[an anglés:

A child said, What is the grass? fetching it to me with full hands;
How could I answer the child?. . . .I do not know what it
is any more than he.


I guess it must be the flag of my disposition, out of hopeful
green stuff woven.


Or I guess it is the handkerchief of the Lord,
A scented gift and remembrancer designedly dropped,
Bearing the owner's name someway in the corners, that we
may see and remark, and say Whose?


Or I guess the grass is itself a child. . . .the produced babe
of the vegetation.


Or I guess it is a uniform hieroglyphic,
And it means, Sprouting alike in broad zones and narrow
zones,
Growing among black folks as among white,
Kanuck, Tuckahoe, Congressman, Cuff, I give them the
same, I receive them the same.


And now it seems to me the beautiful uncut hair of graves.


Tenderly will I use you curling grass,
It may be you transpire from the breasts of young men,
It may be if I had known them I would have loved them;
It may be you are from old people and from women, and
from offspring taken soon out of their mother's laps,
And here you are the mother's laps.


This grass is very dark to be from the white heads of old
mothers,
Darker than the colorless beards of old men,
Dark to come from under the faint red roofs of mouths.


O I perceive after all so many uttering tongues!
And I perceive they do not come from the roofs of mouths
for nothing.


I wish I could translate the hints about the dead young men
and women,
And the hints about old men and mothers, and the offspring
taken soon out of their laps.


What do you think has become of the young and old men?
What do you think has become of the women and
children?


They are alive and well somewhere;
The smallest sprouts show there is really no death,
And if ever there was it led forward life, and does not wait
at the end to arrest it,
And ceased the moment life appeared.


All goes onward and outward. . . .and nothing collapses,
And to die is different from what any one supposed, and
Luckier.]


terça-feira, 3 de julho de 2007

Bogales



A negro, E albo, I burmeilho, U berde, O azul: bogales,
Bou a dezir un die buossos naceres scundidos.
A
, negro corpete de las moscas zunidos
Que alredror cheiros malos zunzínan fatales,

Golfos de selombra; E, bafos, tiendas, sentidos,
Lhanças de chupos, reis brancos, rugir de trapos;
I, púrparas, sangre cuçpido, risa de ls beiços guapos
Cun rábia ou culas borracheiras de ls perdidos;

U, ruodras, berdes mares debinas zambúrrias,
Paç de ls prados puostos d’animales, d’angúrrias
Que l’alquimie nas tiestas studiosas meta;

O, alto Clarin cheno de stranhos agudos,
Siléncios que atrabéssan Mundos i Anjos mudos:
- Á, l’oméga, de Sous Uolhos raio bioleta!

Arthur Rimbaud [1854-1891]
Traduçon para mirandés de Fracisco Niebro


[an francés:
Voyelles

A noir, E blanc, I rouge, U vert, O bleu: voyelles,
Je dirai quelque jour vos naissances latentes:
A, noir corset velu des mouches éclatantes
Qui bombinent autour des puanteurs cruelles,

Golfes d'ombre ; E, candeur des vapeurs et des tentes,
Lances des glaciers fiers, rois blancs, frissons d'ombelles;
I, pourpres, sang craché, rire des lèvres belles
Dans la colère ou les ivresses pénitentes ;

U, cycles, vibrements divins des mers virides,
Paix des pâtis semés d'animaux, paix des rides
Que l'alchimie imprime aux grands fronts studieux;

O, suprême Clairon plein de strideurs étranges,
Silences traversés des Mondes et des Anges:
- Ô l'Oméga, rayon violet de Ses Yeux !]


Que se m'amporta que naide leia l que scribo?


118.

Que se m’amporta que naide leia l que scribo? Scribo-lo pa me çtrair de bibir, i dou-le salimiento porque l jogo ten essa regra. Se manhana, se perdíran todos ls mius scritos, tenerie pena, mas, cuido you, nó cun pena mui fuorte i bouba cumo serie un çponer, yá que an todo esso iba to la mie bida. Nun ye outra, puis, que la mai, muorto l filho, meses apuis stá ende i ye la mesma. La grande tierra que sirbe ls muortos serbirie, nó tan maternalmente, esses papeles. Todo nun amporta i cuido you que houbo quien bisse la bida sien ua grande pacéncia para esse nino spertado i cun grande gana de l assossego de quando eilha, al fin, se tenga ido a deitar.


Fernando Pessoa [O Livro do Desassossego, de Bernardo Soares]
Traduçon de Fracisco Niebro


[an pertués:

118.

Que me pesa que ninguém leia o que escrevo? Escrevo-o para me distrair de viver, e publico-o porque o jogo tem essa regra. Se amanhã, se perdessem todos os meus escritos, teria pena, mas, creio bem, não com pena violenta e louca como seria de supor, pois que em tudo isso ia toda a minha vida. Não é outra, pois, que a mãe, morto o filho, meses depois estar aí [?] e é a mesma. A grande terra que serve os mortos serviria, menos maternalmente, esses papéis. Tudo não importa e creio bem que houve quem visse a vida sem uma grande paciência para essa criança acordada e com grande desejo do sossego de quando ela, enfim, se tenha ido deitar.]

segunda-feira, 2 de julho de 2007

La palabra


Naciu
la palabra ne l sangre,
creciu ne l cuorpo selumbriu, palpitando,
i bolou culs beiços i la boca.


Mais loinge i mais acerca
inda, inda benie
de pais muortos i de raças sien paraige,
de tierras que se bolbírun piedra,
que se cansórun de sues probes tribos,
porque quando l delor saliu al camino
ls pobos fúrun-se i chegórun
i nuoba tierra i auga ajuntórun
para outra beç sumbráren sue palabra.


I assi la ardança ye esta:
este ye l aire que lhiga
al home anterrado i cula ourora
de nuobos seres que inda nun nacírun.
inda tembra l’atomosfera
cula purmeira palabra
andonada
cun grima i delor.


Saliu
de l scuro
i até agora nun hai truono
que inda truone cula sue ferralha
cumo aqueilha palabra,
la purmeira
palabra dezida:
talbeç solo un bexanar, ua pinga,
i cuntina a scachonar l sou cachon.


Apuis l sentido anchiu la palabra.
quedou prenhada i anchiu-se bidas,
todo fui nacimientos i sonidos:
la afirmaçon, la claridade, la fuorça,
la negaçon, la çtruiçon, la muorte:
la palabra agarrou todos ls poderes
i colou-se eisisténcia cun eisséncia
na eiletracidade de sue fermesura.


Palabra houmana, sílaba, cadeira
de lharga lhuç i dura pratarie,
ardeira copra que recibe
las quemunicaçones de l sangre:
mirai que l siléncio fui antegrado
pul todo de la palabra houmana
i nun falar ye morrer antre ls seres:
faç-se lhéngua de punto an branco
fala la boca sien mexer ls beiços:
ls uolhos de repente son palabras.


You agarro la palabra i acarino-la
Cumo se fura solo forma houmana,
Ancandílan-me sue lhinhas i nabego
An cada retombo de l eidioa:
Pernúncio i sou i sien falar me achega
La fin de las palabras al siléncio.

Pablo Neruda, Plenos Poderes, 1954.
Traduçon de Fracisco Niebro


[an spanhol:

Nació
la palabra en la sangre,
creció en el cuerpo oscuro, palpitando,
y voló com los labios y la boca.

Más lejos y más acerca
aún, aún venía
de padres muertos y de errantes razas,
de territorios que se hicieron piedra,
que se cansaron de sus pobres tribus,
porque cuando el dolor salió al camino
los pueblos anduvieron y llegaron
y nueva tierra y agua reunieron
para sembrar de nuevo su palavra.

Y así la herencia es ésta:
éste es el aire que nos comunica
com el hombre enterrado y com la aurora
de nuevos seres que aún no amanecieron.
aún la atmósfera tiembla
com la primera palabra
elaborada
com pánico y gemido.

Salió
de las tinieblas
y hasta ahora no hay trueno
que truene aún com sua ferretería
como aquella palabra,
la primera
palabra pronunciada:
tal vez sólo un susurro fue, una gota,
y cae y cae aún su catarata.

Luego el sentido llena la palabra.
Quedó preñada y se llenó de vidas,
todo fue nacimientos y sonidos:
la afirmación, la claridad, la fuerza,
la negación, la destrucción, la muerte:
el verbo asumió todos los poderes
y se fundió existencia com esencia
en la electricidad de su hermosura.

Palavra humana, sílaba, cadera
de larga luz y dura platería,
hereditaria copa que recibe
las comunicaciones de la sangre:
he aquí que el silencio fue integrado
por el total de la palabra humana
y no hablar es morir entre los seres:
se hace lenguaje hasta la cabellera,
habla la boca sin mover los labios:
los ojos de repente son palabras.

Yo tomo la palabra y la recorro
como si fuera sólo forma humana,
me embelesan sus líneas y navego
en cada resonancia del idioma:
pronuncio y soy y sin hablar me acerca
el fin de las palabras al silencio.]


domingo, 1 de julho de 2007

Odas de Ricardo Reis (008)

Solo l tener froles pula bista afuora
Nas anchas carreiras d’arbles de ls jardins eisatos
Bonda para podermos
Achar la bida lhebe.

De todo l sfuorço manténgamos quietas
Las manos, jogando, pa que nun mos agarre
De l pulso, i mos arrastre.
I bíbamos assi,

Buscando l menos de delor ou gozo
Buendo a tragos ls sfergantes frescos,
Traslhúcidos cumo auga
An copas bien zenhadas,

De la bida çquelorada lhebando solo
Las rosas passageiras, las meias risas,
I ls brebes carinos
De ls sfergantes mudables.

Pouco tan pouco pesará ne ls braços
Cun que, eisilados de las mui altas lhuzes,
Scolhirmos de l que fumos
L melhor pa lhembrar

Quando, acabados pulas Parcas, furmos,
Búltios solenes nistante antigos,
I cada beç mais selombras,
Al ancuontro fatal

De l barco scuro ne l saturno riu,
I ls nuobe abraços de l hourror stígio,
I l regaço anfartable
De la pátria de Pluton.

Fernando Pessoa [Odes, de Ricardo Reis]
Traduçon de Fracisco Niebro


[an pertués:

Só o ter flores pela vista fora
Nas áleas largas dos jardins exactos
Basta para podermos
Achar a vida leve.

De todo o esforço seguremos quedas
As mãos, brincando, pra que nos não tome
Do pulso, e nos arraste.
E vivamos assim,

Buscando o mínimo de dor ou gozo,
Bebendo a goles os instantes frescos,
Translúcidos como água
Em taças detalhadas,


Da vida pálida levando apenas
As rosas breves, os sorrisos vagos,
E as rápidas carícias
Dos instantes volúveis.

Pouco tão pouco pesará nos braços
Com que, exilados das supernas luzes,
‘Scolhermos do que fomos
O melhor pra lembrar

Quando, acabados pelas Parcas, formos,
Vultos solenes de repente antigos,
E cada vez mais sombras,
Ao encontro fatal

Do barco escuro no soturno rio,
E os nove abraços do horror estígio,
E o regaço insaciável
Da pátria de Plutão.]


sábado, 30 de junho de 2007

La pequenheç


Cuido que l mais eigoista de ls homes ye aquel que le nega als outros la sue fragelidade i las sues lhemitaçones. Quien le nega als outros la sue pequenheç, comete un de ls mais anfelizes géstios de prepotença. I porque ende se nega a el mesmo, als outros nun poderá dá-le senó l sufrimiento de la perda. Querendo-se sien falha, será l mais ancumpleto de ls seres.


Daniel Faria, O Livro do Joaquim, edicões quasi.
Traduçon para mirandés.


L mais alto cantar de Salomon(XXII)


Ben amado miu
bamos al campo
a morar puls cerrados


bamos a madrugar pulas binhas
a ber se las cepas bótan frol
se yá lhímpan las oubicas


se arrebéntan las meligraneiras
ende te darei ls mius amores
las mandrágoras si bótan cheiro


que todos ls doces fruitos
tanto ls nuobos cumo ls bielhos
guardei-los para ti amado miu


sexta-feira, 29 de junho de 2007

Remanse Sonámbulo


Berde que te quiero berde.
Berde biento. Berdes ramas.
L barco porriba l mar
i l cabalho na muntanha.
Cula selombra a la cinta
eilha sonha an sue baranda
Berde chicha, pelo berde
cun uolhos de prata frie.
Berde que te quiero berde.
Ambaixo la lhuna quitana,
las cousas stan a mirá-la
i eilha nun puode mirá-las.


Berde que te quiero berde.
Grandes streilhas de gilada,
bénen cul peixe de selombra
q’abre l camino de l’alba.
La figueira sgoda sou aire
cula lixa de sue rama,
i l monte, gato lhadron,
lhebanta sues pitas agres.
Mas quien benirá? I por adonde ...?
Cuntina eilha an sue baranda,
berde chicha, pelo berde,
sonhando l mar amargoso.


Cumpadre, quiero trocar
miu cabalho i buossa casa,
mius cabrestos i buosso speilho,
mie faca por buossa manta.
Cumpadre, bengo a sangrar,
zde ls remansos de Cabra.
Se you podira, mocico,
este trato se cerraba.
Mas you yá nun sou you.
Nien mie casa ye mie casa.
Cumpadre, quiero morrer-me
hounestamente an mie cama.
De fierro, se podir ser,
cun sous lhençoles d’houlanda.


Nun bés la frida que tengo
deç de l peito até la gorja?
Trezientas rosas morenas
lhieba tue camisa branca.
Tou sangre reçuma i cheira
alredor de la tue faixa.
Mas you yá nun sou you.
Nien mie casa ye mie casa.
Deixai-me chubir al menos
até las altas barandas,
deixai-me chubir!, deixai-me
até las berdes barandas.
Barandales de la lhuna
por donde scachona l’auga.


Yá chúben ls dous cumpadres
até las altas barandas.
Deixando un rastro de sangre.
Deixando un rastro de lhágrimas.
Tembrában subre ls telhados
las candelicas de lhata.
Mil pandeiros de cristal
ferien a la madrugada.


Berde que te quiero berde.
Berde biento, berdes ramas.
Ls dous cumpadres chubírun.
L lhargo aire deixaba
an sue boca un ralo gusto
de fiel, de menta i d’alfabaca.
Cumpadre! Donde stá, dezi-me,
Buossa nina ambinagrada?
Quantas bezes bos sperou!
Quantas bezes bos sperara,
cara fresca, negro pelo,
subre esta berde baranda!


Ne l rostro de la cesterna
balanciaba la quitana.
Berde chicha, pelo berde,
cun uolhos de prata frie.
Ua carambina de lhuna
aguanta-l’anriba l’auga.
La nuite se puso íntema
cumo ua pequeinha praça.
Guardas cebiles borrachos
a la puorta yá batien.
Berde que te quiero berde.
Berde biento. Berdes ramas.
L barco porriba l Mar.
I l cabalho na muntanha.

Frederico Garcia Llorca (1898-1936), Romancero Gitano
Traduçon de Fracisco Niebro



[ne l oureginal castelhano:

Verde que te quiero verde.
Verde viento. Verdes ramas.
El barco sobre la mar
y el caballo en la montaña.
Con la sombra en la cintura
ella sueña en su baranda,
verde carne, pelo verde,
con ojos de fría plata.
Verde que te quiero verde.
Bajo la luna gitana,
las cosas la están mirando
y ella no puede mirarlas.


Verde que te quiero verde
Grandes estrellas de escarcha,
vienen con el pez de sombra
que abre el camino del alba.
La higuera frota su viento
con la lija de sus ramas,
y el monte, gato garduño,
eriza sus pitas agrias.
¿Pero quién vendrá? ¿Y por dónde...?
Ella sigue en su baranda,
verde carne, pelo verde,
soñando en la mar amarga.


Compadre, quiero cambiar
mi caballo por su casa,
mi montura por su espejo,
mi cuchillo por su manta.
Compadre, vengo sangrando,
desde los puertos de Cabra.
Si yo pudiera, mocito,
este trato se cerraba.
Pero yo ya no soy yo.
Ni mi casa es ya mi casa.
Compadre, quiero morir
decentemente en mi cama.
De acero, si puede ser,
con las sábanas de holanda.


¿No veis la herida que tengo
desde el pecho a la garganta?
Trescientas rosas morenas
lleva tu pechera blanca.
Tu sangre rezuma y huele
alrededor de tu faja.
Pero yo ya no soy yo
ni mi casa es ya mi casa.
Dejadme subir al menos
hasta las altas barandas,
¡dejadme subir!, dejadme
hasta las verdes barandas.
Barandales de la luna
por donde retumba el agua.


Ya suben los dos compadres
hacia las altas barandas.
Dejando un rastro de sangre.
Dejando un rastro de lágrimas.
Temblaban en los tejados
farolillos de hojalata.
Mil panderos de cristal,
herían la madrugada.


Verde que te quiero verde,
verde viento, verdes ramas.
Los dos compadres subieron.
El largo viento dejaba
en la boca un raro gusto
de hiel, de menta y de albahaca.
¡Compadre! ¿Donde está, dime?
¿Donde está tu niña amarga?
¡Cuántas veces te esperó!
¡Cuántas vezes te esperara,
cara fresca, negro pelo,
en esta verde baranda!


Sobre el rostro del aljibe,
se mecía la gitana.
Verde carne, pelo verde,
con ojos de fría plata.
Un carámbano de luna
la sostiene sobre el agua.
La noche se puso íntima
como una pequeña plaza.
Guardias civiles borrachos
en la puerta golpeaban.
Verde que te quiero verde.
Verde viento. Verdes ramas.
El barco sobre la Mar.

Y el caballo en la montaña.]


quinta-feira, 28 de junho de 2007

Bicente

Ne ls 100 anhos de la nacéncia de Miguel Torga, hounesta houmenaige cun esta cunta BICENTE [ou La Lhibardade].


Naqueilha tarde, a la hora an que l cielo s’amostraba mais duro i mais purberso, Bicente abriu las alas negras i saliu. Quarenta dies habien yá passado çque, metido na leba de ls scolhidos, dira antrada na Arca. Mas zde l purmeiro sfergante que todos bírun que ne l sou sprito nun habie paç. Calhado i mal ancarado, andaba dun lhado pa l outro nun zassossego sien paraige, cumo se aquel grande nabiu adonde l Senhor guardara la bida fura ua oufénsia a la criaçon. An tan grande cunfusion – lhobos i cordeiros armanados ne l mesmo çtino -, solo la sue figura negra i afilada cuntinaba çcuntenta cul que Dius fazira. Nua rábia calhada, preguntaba: - por que cuontas stában ls bichos metidos na cunfusa question de la torre de Babel? Que tenien que ber ls bichos culas fornicaçones de ls homes, que l Criador querie castigar? Justas ou anjustas, las altas treminaçones que mandában aquel delúbio dában contra un sentimiento fondo, ampossible de zarredar. I, quanto mais rigoroso s’amostraba l’abuso, mais crecie la rebuolta de Bicente.
Quarenta dies, assi i todo, la carne fraca detubo-lo eilhi. Até nien el saberie dezir cumo abaixara de l Lhíbano pa l cais d’ambarque i, apuis, na Arca, tan lhargo tiempo recebira de las manos serbiles de Noé la racion de cada die. Mas podira soltar-se. Fura capaç, al fin, de subertir l anstinto de la própia cunserbaçon, i abrir las alas a caras a la lhargueza terrible de l mar.
La stranha salida fui bista por grandes i pequeinhos nun respeito calhado i cuntenido. Pazmados i zlhumbrados, bírun-lo, sien miedo, de peito abierto, atrabessar la purmeira parede de fuogo cun que Dius le quijo atalhar la scapada, sumir-se al loinje nas perfundas de l spácio. Mas naide dixo nada. L géstio del fui naquel sfergante la seinha de l’ounibersal lhibartaçon. La cuncéncia an portesto atibo contra l albedriu que apartaba ls seres an eileitos i cundanados.
Mas inda ne l fondo de todos aquel gusto a resgate, i yá de riba, lharga cumo un truono, antranhante cumo ua centeilha, terrible, la boç de Dius:
- Noé, adonde stá l miu criado Bicente?
Animales de dues i quatro patas quedórun barados. Porriba l tumbadilho barrido d’eilusiones, abaixou, pesada, ua mortalha de silenço.
Outra beç l Senhor deixara sien pinga de sangre las cuncéncias i l anstinto, i reduzie a ua cumpleta passebidade begetatiba l que quedara de la matéria palpitante.
Noé, assi i todo, era home. I, assi sendo, purparou las armas pa la çfesa.
- Debe de andar por ende... Bicente! Bicente! Adonde stá Bicente?!...
Nada.
- Bicente?!... Naide l biu? Ide a saber del!
Nien ua repuosta. La criaçon anteira parecie muda.
- Bicente! Bicente! Mas adonde ye que el se metiu?
Até que alguien, peneroso cula tan grande pequenheç daqueilha criatura, le puso fin a la quemédia.
- Bicente scapou-se...
- Scapou-se? Scapou-se cumo?
- Scapou-se... Bolou...
Pingas de sudor friu alhagórun las sienes de l zgraciado. Nesto, las piernas quedórun-le bambas i caiu-se redondo al suolo.
Na lhuç bacenta de l cielo dou-se un eiclipse por un cachico. Pulas manos ambisilbles de quien guiaba las rábias, parece que passou, mui debrebe, un calafriu de dúbeda.
Mas la debina outoridade nun podie cuntinar assi, ancolhida, patarata, sujeita a la purmeira rebuolta. L sfergante de dúbeda durou solo un sfergante. Porque lhougo la boç de Dius troniou outra beç pul cielo sin fin, nua aspareç atrelundante.
- Noé, adonde stá l miu criado Bicente?
Spertado de l zmaio medonco, a tembrar i ambaralhado, Noé atentou justeficar-se.
- Senhor, l tou criado Bicente scapou-se. Nun tengo ancarrego na cuncéncia de l haber oufendido, ou de l haber negado la racion debida. Naide eiqui fui maltraste para el. Fui solo la sue rebuolta que l lhebou... Mas perdona-le, i perdona-me tamien a mi... I salba-lo, pus, cumo tu mandeste, solo l guardei a el...
- Noé!... Noé!...
I la palabra de Dius, medonha, ressonou outra beç pul zerto anfenito de l firmamiento. Apuis, fizo-se un silenço inda mais terrible. I, ne l baziu an que todo parecie acachapuçado, oubie-se, agarotado, l choro zasperado de l Patriarca, nessa altura cun seicientos anhos.
Nesse antretiempo, suablemente, l’Arca iba bolbendo de direçon. I apuis, cumo guiada por un piloto ancubierto, cumo lhebada por ua fuorça misteriosa, apressiada i firme – eilha que até eilhi andubira als arressaios i debagarosa al son de las óndias -, atirou pa l sítio adonde quarenta dies atrás éran ls montes de l’Arménia.
Na cuncéncia de todos la mesma agonia i la mesma anterrogaçon. A que çforra le botarie mano l Senhor? Qual serie la fin daquel albrote?
Horas i horas l’Arca nabegou assi, chena de ancertezas i de grima. Eirie Dius a oubrigar l cuorbo a tornar pa la barca? Eirie a sacraficá-lo, sien mais nada, para squermenta? Ou que eirie a fazer? I haberie Bicente rejistido a la rábia de l’airaçada, al scuro de la nuite i al delúbio sien fin? I, se bencira todo, a que paraiges chegarie? An que sítio de l ouniberso habie inda ua raça de sprança?
Naide le daba repuosta a las sues própias preguntas. Ls uolhos crabiában-se na lunjura, ls coraçones apunhában-se nun sentimiento de rebelion sien poder, i l tiempo passaba.
Nesto, un lince de bison mais antranhante biu tierra. La palabra, boziada a miedo, por parecer ou miraige ou oufénsia, atrabessou l’Arca de punta a punta cumo un prefume. I toda aqueilha becharada zeiludida i houmildada chubiu arriba, al cumbés, an albrote agradecido i sprançado de haber inda suolo firme neste probe ouniberso.
Tierra! Nien prainadas, nien beigas, nien zertos. Nien mesmo la muciceç serena dun cabeço. Solo la cocruta dun sierro a salir de las óndias. Mas bundaba. Pa ls que l mirában, la penhica resumie la grandura de l mundo. Ancarnaba la própia rialidade deilhes, até eilhi strefigurados an nada mais que pantasmas a boiar. Tierra! Ua ilha pequerrixa de dureç al meio dun abismo mobediço, i nada mais amportaba i fazie sentido.
Tierra! Zgraciadamente, l ameroso de l nome traie nel un amargor. Tierra... Si, eisistie inda l bientre caliente de la mai. Mas l filho? Mas Bicente, l legítimo fruito daquel seno?
Bicente, assi i todo, bibie. Al modo que la barca s’achegaba, fui-se anclariando na lunjura la sue perséncia afilada, recortada ne l hourizonte, lhinha dura que arrodiaba un cuorpo, i era al mesmo tiempo un perfil de gana.
Chegara! Cunseguira bencir! I todos sentírun n’alma la paç de l’houmildaçon bingada.
Mas, las augas nun parában de crecer, i l pequeinho cabeço, a cada segundo, iba abaixando.
Tierra! Mas un cachico tan pequerrixo, que até ls mais fedúcios l mirában apertados, cumo a çfendé-lo dun remolino. A çfendé-lo i a çfender Bicente, de que to la suorte se liara al çtino de la tierra.
Á, mas stában «rotas las fuontes de l grande abismo i abiertos ls cachones de l cielo»! I homes i animales, ampeçórun a zasperar delantre daquel afogar sien remédio de l redadeiro cacho de l’eisisténcia atiba. Nó, naide podie lhuitar contra la fuorça de Dius. Era ampossible rejistir a la fuorça de ls eilemientos, guiados pula sue amplacable tiranie.
Grimado, l juntouro sien fé miraba la pequeinha cocruta i l cuorbo aparado anriba. Palmo a palmo, l cabeço fura angulhido. Del solo quedaba la punta, adonde, negro, sereno, solo repersentante de l que era raiç puosta ne l sou campo cierto, sien bulhir, staba Bicente. Cumo un oulheiro ampessonal, seguie l’Arca que se benie oupindo cula maré. Scolhira la lhibardade, i aceitara zde esse sfergante todos ls resultados de la scuolha. Miraba la barca, si, mas para ancarar la degradaçon que nun quejira.
Noé i l restro de ls animales assistien mudos a aqueilha lhuita antre Bicente i Dius. I ne l sprito claro ou nubrinoso de cada un, esta scuolha, sien mais: ou se salbaba l fincon que aguantaba Bicente, i l Senhor mantenie la grandeza de l sfergante genesíaco – la cumpleta outonomie de la criatura a caras al criador -, ou, afundido l punto de apoio, morrie-se Bicente, i la muorte del ambalidaba essa hora suprema. L sentido de la bida liara-se para siempre al ato de rebuolta. Porque naide mais andrento l’Arca se sentie bibo. Sangre, respiraçon, cherume de cherume, era aquel cuorbo negro, molhado de punto an branco, que, serena i teimadamente, aparado na redadeira possiblidade de subrebibença natural, zafiaba l’ounipotença.
Trés bezes ua óndia alta, nua arrincada de fin, lhambiu las gárrias de l cuorbo, mas trés bezes arreculou. A cada óndia, l coraçon andeble de l’Arca, suspenso de l coraçon corajoso de Bicente, tembrou de grima. La muorte tenie-le miedo a la muorte.
Mas lhougo quedou çclarado que l Senhor se iba a quedar. Que nada podie contra aqueilha gana sien fin de ser lhibre.
Que, pa salbar la sue própia obra, cerraba, çcunselado, las cumpuortas de l cielo.

Miguel Torga, Bichos.



[An pertués:
Vicente
Naquela tarde, à hora em que o céu se mostrava mais duro e mais sinistro, Vicente abriu as asas negras e partiu. Quarenta dias eram já decorridos desde que, integrado na leva dos escolhidos, dera entrada na Arca. Mas desde o primeiro instante que todos viram que no seu espírito não havia paz. Calado e carrancudo, andava de cá para lá numa agitação contínua, como se aquele grande navio onde o Senhor guardara a vida fosse um ultraje à criação. Em semelhante balbúrdia – lobos e cordeiros irmanados no mesmo destino -, apenas a sua figura negra e seca se mantina inconformada com o procedimento de Deus. Numa indignação silenciosa, perguntava: - a que propósito estavam os animais metidos na confusa questão da torre de Babel? Que tinham que ver os bichos com as fornicações dos homens, que o Criador queria punir? Justos ou injustos, os altos desígnios que determinavam aquele dilúvio batiam de encontro a um sentimento fundo, de irreprimível repulsa. E, quanto mais inexorável se mostrava a prepotência, mais crescia a revolta de Vicente.
Quarenta dias, porém, a carne fraca o prendeu ali. Nem mesmo ele poderia dizer como descera do Líbano para o cais de embarque e, depois, na Arca, por tanto tempo recebera das mãos servis de Noé a ração quotidiana. Mas pudera vencer-se. Conseguira, enfim, superar o instinto da própria conservação, e abrir as asas de encontro à imensidão terrível do mar.
A insólita partida foi presenciada por grandes e pequenos num respeito calado e contido. Pasmados e deslumbrados, viram-no, temerário, de peito aberto, atravessar o primeiro muro de fogo com que Deus lhe quis impedir a fuga, sumir-se ao longe nos confins do espaço. Mas ninguém disse nada. O seu gesto foi naquele momento o símbolo da universal libertação. A consciência em protesto activo contra o arbítrio que dividia os seres em eleitos e condenados.
Mas ainda no íntimo de todos aquele sabor de resgate, e já do alto, larga como um trovão, penetrante como um raio, terrível, a voz de Deus:
- Noé, onde está o meu servo Vicente?
Bípedes e quadrúpedes ficaram petrificados. Sobre o tombadilho varrido de ilusões, desceu, pesada, uma mortalha de silêncio.
Novamente o Senhor paralisara as consciências e o instinto, e reduzia a uma pura passividade vegetativa o resíduo da matéria palpitante.
Noé, porém, era homem. E, como tal, aprestou as armas de defesa.
- Deve andar por aí... Vicente! Vicente! Que é do Vicente?!...
Nada.
- Vicente!... Ninguém o viu? Procurem-no!
Nem uma resposta. A criação inteira parecia muda.
- Vicente! Vicente! Em que sítio é que ele se meteu?
Até que alguém, compadecido da mísera pequenez daquela natureza, pôs fim à comédia.
- Vicente fugiu...
- Fugiu?! Fugiu como ?
- Fugiu... Voou...
Bagadas de suor frio alagaram as têmporas do desgraçado. De repente, bambearam-lhe as pernas e caiu redondo no chão.
Na luz pardacenta do céu houve um eclipse momentâneo. Pelas mãos invisíveis de quem comandava as fúrias, como que passou, rápido, um estremecimento de hesitação.
Mas a divina autoridade não podia continuar assim, indecisa, titubeante, à mercê da primeira subversão. O instante de perplexidade durou apenas um instante. Porque logo a voz de Deus ribombou de novo pelo céu imenso, numa severidade tonitruante.
- Noé, onde está o meu servo Vicente?
Acordado do desmaio poltrão, trémulo e confuso, Noé tentou justificar-se.
- Senhor, o teu servo Vicente evadiu-se. A mim não me pesa a consciência de o ter ofendido, ou de lhe haver negado a ração devida. Ninguém o maltratou aqui. Foi a sua pura insubmissão que o levou... Mas perdoa-lhe, e perdoa-me também a mim... E salva-o, que, como tu mandaste, só o guardei a ele...
- Noé!... Noé!...
E a palavra de Deus, medonha, toou de novo pelo deserto infinito do firmamento. Depois, seguiu-se um silêncio mais terrível ainda. E, no vácuo em que tudo parecia mergulhado, ouvia-se, infantil, o choro desesperado do Patriarca, que tinha então seiscentos anos de idade.
Entretanto, suavemente, a Arca ia virando de rumo. E a seguir, como que guiada por um piloto encoberto, como que movida por uma força misteriosa, apressada e firme – ela que até ali vogara indecisa e morosa ao sabor das ondas -, dirigiu-se para o sítio onde quarenta dias antes eram os montes da Arménia.
Na consciência de todos a mesma angústia e a mesma interrogação. A que represálias recorreria agora o Senhor? Qual seria o fim daquela rebelião?
Horas e horas a Arca navegou assim, carregada de incertezas e terror. Iria Deus obrigar o corvo a regressar à barca? Iria sacrificá-lo, pura e simplesmente, para exemplo? Ou que iria fazer? E teria Vicente resistido à fúria do vendaval, à escuridão da noite e ao dilúvio sem fim? E, se vencera tudo, a que paragens arribara? Em que sítio do universo havia ainda um retalho de esperança?
Ninguém dava resposta às próprias perguntas. Os olhos cravavam-se na distância, os corações apertavam-se num sentimento de revolta impotente, e o tempo passava.
Subitamente, um lince de visão mais penetrante viu terra. A palavra, gritada a medo, por parecer ou miragem ou blasfémia, correu a Arca de lés a lés como um perfume. E toda aquela fauna desiludida e humilhada subiu acima, ao convés, no alvoroço grato e alentador de haver ainda chão firme neste pobre universo.
Terra! Nem planaltos, nem veigas, nem desertos. Nem mesmo a macicez tranquilizadora dum monte. Apenas a crista de um cerro a emergir das vagas. Mas bastava. Para quantos o viam, o pequeno penhasco resumia a grandeza do mundo. Encarnava a própria realidade deles, até ali transfigurados em meros fantasmas flutuantes. Terra! Uma minúscula ilha de solidez no meio dum abismo movediço, e nada mais importava e tinha sentido.
Terra! Desgraçadamente, a doçura do nome trazia em si um travor. Terra... Sim, existia ainda o ventre quente da mãe. Mas o filho? Mas Vicente, o legítimo fruto daquele seio?
Vicente, porém, vivia. À medida que a barca se aproximava, foi-se clarificando na lonjura a sua presença esguia, recortada no horizonte, linha severa que limitava um corpo, e era ao mesmo tempo um perfil de vontade.
Chegara! Conseguira vencer! E todos sentiram na alma a paz da humilhação vingada.
Simplesmente, as águas cresciam sempre, e o pequeno outeiro, de segundo a segundo, ia diminuindo.
Terra! Mas uma porção de tal modo exígua, que até os mais confiados a fixavam ansiosamente, como a defendê-la da voragem. A defendê-la e a defender Vicente, cuja sorte se ligara inteiramente ao telúrico destino.
Ah, mas estavam «rotas as fontes do grande abismo e abertas as cataratas do céu»! E homens e animais, começaram a desesperar diante daquele submergir ierremediável do último reduto da existência activa. Não, ninguém podia lutar contra a determinação de Deus. Era impossível resistir ao ímpeto dos elementos, comandados pela sua impalcável tirania.
Transida, a turba sem fé fitava o reduzido cume e o corvo pousado em cima. Palmo a palmo, o cabeço fora devorado. Restava dele apenas o topo, sobre o qual, negro, sereno, único representante do que era raiz plantada no seu justo meio, impávido, permanecia Vicente. Como um espectador impessoal, seguia a Arca que vinha subindo com a maré. Escolhera a liberdade, e aceitara desde esse momento todas as consequências da opção. Olhava a barca, sim, mas para encarar de frente a degradação que recusara.
Noé e o resto dos animais assistiam mudos àquele duelo entre Vicente e Deus. E no espírito claro ou brumoso de cada um, este dilema, apenas: ou se salvava o pedestal que sustinha Vicente, e o Senhor preservava a grandeza do instante genesíaco – a total autonomia da criatura em relação ao criador -, ou, submerso o ponto de apoio, morria Vicente, e o seu aniquilamento invalidava essa hora suprema. A significação da vida ligara-se indissoluvelmente ao acto de insubordinação. Porque ninguém mais dentro da Arca se sentia vivo. Sangue, respiração, seiva de seiva, era aquele corvo negro, molhado da cabeça aos pés, que, calma e obstinadamente, pousado na derradeira possibilidade de sobrevivência natural, desafiava a omnipotência.
Três vezes uma onda alta, num arranco de fim, lambeu as garras do corvo, mas três vezes recuou. A cada vaga, o coração frágil da Arca, dependente do coração resoluto de Vicente, estremeceu de terror. A morte temia a morte.
Mas em breve se tornou evidente que o Senhor ia ceder. Que nada podia contra aquela vontade inabalável de ser livre.
Que, para salvar a sua própria obra, fechava, melancolicamente, as comportas do céu.]

Odas de Ricardo Reis (007)

Al loinge ls montes ténen niebe al sol,
Mas ye ameroso yá l friu sereno
Que alisa i aguça

Las frechas de l sol alto.

Hoije, Neera, nun mos scóndamos,
Nada mos falta, porque nada somos.
Nun speramos nada
I tenemos friu al sol.

Mas assi cumo ye, gózemos l momiento,
Solenes na alegrie lhebemente,
I aguardando la muorte
Cumo quien la conhece.

Fernando Pessoa [Odes de Ricardo Reis]
Traduçon de Fracisco Niebro


[an pertués:

Ao longe os montes têm neve ao sol,
Mas é suave já o frio calmo
Que alisa e agudece
Os dardos do sol alto.

Hoje, Neera, não nos escondamos,
Nada nos falta, porque nada somos.
Não esperamos nada
E temos frio ao sol.

Mas tal como é, gozemos o momento,
Solenes na alegria levemente,
E aguardando a morte
Como quem a conhece.]



quarta-feira, 27 de junho de 2007

Fuonte

Á boca de fuonte, dariega, á boca
que einesgotable dizes ua sola cousa, pura, -
tu, máçcara de mármole delantre la face
corriente de l’auga. I na selombra

l’ourige de ls alcadutos. De loinge, a passar
acerca las foias, de la lhadeira de l Apenino
tráien-te la tue fala, que ende
pul negro ambelhecer de l queixo

passa i cai-se na funtanina na tue frente.
Esta ye l’oureilha deitada i drumida,
l’oureilha de mármole pa que falas siempre.

Ua oureilha de la Tierra. Solo para eilha sola
eilha fala assi. Mete-se al meio un cántaro,
parece-le que stás a anterrumpé-la.


Rainer Maria Rilke, Sonetos a Orfeu, II, XV (1922)
Traduçon para mirandés de Fracisco Niebro, cun assento na traduçon de l alman para pertués feita por Paulo de Quintela [Rainer Maria Rilke, Poemas. As Elegias de Duíno. Sonetos a Orfeu, Asa]

Oulisses i las Serenas

*
Oulisses i las serenas. Mosaico Museu de Bardo [ambiada por Ana Maria Fernandes]


Apuis estas palabras me dixo la debina Circe:


“… A las serenas chegarás an purmeiro, que todos
ls homes ambrúxan, que deilhas s’achégan.
Quien deilhas s’achegar, sien saber, i la boç oubir de las Serenas,
al lhado desse home nunca la mulhier i ls filhos
staran para se cuntentáren cula sue benida;
mas las Serenas ambrúxan-lo cun sou claro cantar,
sentadas nun cerrado, i al redror stá un cembon
de uossos de homes yá comidos pula tierra i sue çamarra seca.
Cuntina tou camino, ponendo ne ls oubidos de la camarada
cera doce, para que nanhun las ouba.
Mas se tu quejires oubir l sou cantar,
deixa que, ne l barco delgeiro, te áten de manos i pies
Mientres stás de pies ancostado al mastro; i que las cuordas séian
atadas al mastro, para que te puodas regalar cula boç
de las dues Serenas. I se le mandares que te sólten,
ende que te áten inda cun mais cuordas.”


Falei-le anton als cumpanheiros, cun tristeza ne l coraçon:

“Amigos, nun stá cierto que solo un ou dous conhéçan
ls ouraclos que dixo Circe, debina antre las diusas.
Bou a falar, para que todos sábamos se mos bamos a morrer
ou se, eibitando la muorte i l çtino, seremos capazes de scapar.
Purmeiro fui l sonido de las Serenas debinamente anspiradas
i sou cerrado frolido que mos acunselhou a eibitar.
Dixo para ser solo you a oubi-las: debereis de atar-me
cun fuortes cuordas, para que quede adonde stou,
de pies acerca l mastro; i que las cuordas séian atadas al mastro.
I se you bos pedir por todo i bos dir orde para me lhibartardes,
debereis de atar-me inda cun mais cuordas.”




Oulisses i las Serenas (mulhier abe) [John William Waterhouse, 1891]



Assi falando spliquei cada cousa als mius cumpanheiros.
Nesse antretiempo chegou nistante la nau bien custruída
a la ilha de las dues Serenas, pus fazie un aire faborable.
Mas nesto l aire parou: bieno apuis un sereno
sien aire i un dius ambelesou las óndias.
Alhebantórun-se ls cumpanheiros i arrecolhírun la bela,
guardando-la na fonda nau, i apuis sentórun-se ne ls scanhos
i sbranquenhórun l mar culs remos de alisado pinho.



Cul bronze aguçado cortei cachicos dua grande ruodra
de cera i amassei-los culas mies manos fuortes.
Lhougo se calciu la cera por bias de la grande presson
i de ls raios de l soberano filho de Heiperion, l Sol.
Ountei apuis cula cera ls oubidos de ls cumpanheiros.
Eilhes atórun-me na nau de manos i pies, stando you de pies
contra l mastro; i al própio mastro atórun las cuordas.
Sentórun-se i batírun culs remos ne ls mar cinzento.
Quando stábamos a la lunjura dua pessona, boziando, ser capaç
de se fazer oubir, la rápida nau nabegando debrebe nun passou
sien ser sentida pulas Serenas, que oupírun sou claro cantar:




Oulisses i las Serenas (mulhier peixe) [Herbert Draper, 1864-1920]



“Bem até nós, á afamado Oulisses, glória mais grande de ls Aqueus!
Pára tue nau, para que mos puodas oubir! Pus nunca
por nós passou nanhun home na sue scura nau
que nun oubisse purmeiro l doce cantar de nuossas bocas;
apuis de se regalar, cuntina sou camino, yá mais sabido.
Pus nós sabemos todas las cousas que na ancha Troia
Argibos i Troianos sufrírun pul querer de ls diuses;
I sabemos todas las cousas que se ban a passar na tierra.”



Assi falórun, atirando sues guapas bozes;
i deseou l mi coraçon oubi-las; als cumpanheiros
ourdenei que me sultássen, acenhando culas subreceilhas;
mas eilhes atirórun-se als remos cun mais gana.
Lhougo Perimedes i Ouríloco se alhebantórun
para me atar cun mais cuordas, inda mais apertadas.
Apuis que passemos la ilha, i yá nun oubiemos
la boç, nien l cantar, de las Serenas, ls fiéles cumpanheiros
Tirórun la cera cun que ls oubidos le ountara
i a mi lhibartórun-me de las cuordas.



Houmero, Oudisseia [ XII, 36-54; 153-200]
Traduçon para mirandés de Fracisco Niebro, cun assento na traduçon de l griego feita por Frederico Lourenço [Homero, Odisseia, ed. Cotovia, pp. 200, 203-204]



terça-feira, 26 de junho de 2007

La raposa i la ciguonha


Ua beç, la raposa cumbidou la ciguonha para jantar. Quando la raposa chegou, la ciguonha oufreciu-le un caldo nun prato ancho, mas raso. La raposa botou-se al caldo i nistante l lhambiu, mas la ciguonha quedopu chegou chena de fame yá que nun era capaç de agarrar l caldo cul bico.
Uns dies apuis, tamien la ciguonha cumbidou la raposa para jantar, oufrecendo-le un bun petisco de chicha, de que la raposa gustaba muito. Ende, la ciguonha serbiu la chicha nun jarro de bidro cul gargalho tan streito i tan fondo que la raposa solo le chegaba a la chicha pa la lhamber. La ciguonha acabou por comer todo i la raposa quedou chena de fame. La raposa quedou mui ambufada, mas apuis biu que era l que merecie.
Porqui se bei que ye siempre possible que ls outros mos páguen na mesma moneda l que le fazemos.

(Fábula de Eisopo, amanhada)

L mirandés na blogosfera

Crónica publicada ne l jornal Público de 24 de Júnio de 2007.


[Muitas lhénguas ténen proua de ls sous pergaminos antigos, de la lhiteratura screbida hai cientos d’anhos i de scritores hai muito afamados, hoije bandeiras dessas lhénguas. Mas outras hai que nun puoden tener proua de nada desso, cumo ye l causo de la lhéngua mirandesa. Esta ten proua de las sues ouriges, ten proua de l pobo que, solo pula fala, la cunseguiu aguantar biba zde hai arrimado a mil anhos até agora, ten proua de la sue lhiteratura oural i, an giral, de la cultura a eilha lhiada. Mas la lhéngua mirandesa ten, subretodo, proua de l modo cumo ten benido a renacer, sien quedar a spera que outros béngan a fazer algo por eilha, inda quando esso ye l deber deilhes, ou sien tener miedo de ser falada por pouca giente i todo star dependiente de la buona gana de cada un de ls mirandeses. Nunca stubo ne l nuosso feitiu ancostar-mos a queixas cumo a ua choupa, antes l berbo spabilar ye central ne l nuosso bocabulairo.

Neste camino de renacimiento, l mirandés ten benido a cunquistar un spácio própio an todos ls meios de quemunicaçon. Mas ye na blogosgera que hoije stá la sue perséncia mais amportante i tamien ende se debe de poner muito de l sou feturo. Ampeçou, yá hai bários anhos, cun http://mirandes.blogspot.com/, lhiado al sítio de l mirandés http://mirandes.no.sapo.pt/ , cordenado pula doutora Manuela Barros Ferreira. An 2006, cun L Sagrado, a morar an http://www.sendim.net/ , ye l ansino de l mirandés que passa tamien pa la blogosfera i ende há de cuntinar. Stou cierto que mais blogues cuntinaran a aparecer, mas por agora deixo eiqui ls que conheço, sendo uns mais pessonales, nuns casos feitos por grupos cumo http://frolesmirandesas.blogspot.com/, noutros casos son andebiduales cumo http://lhengua.blogspot.com/, http://mirandes.blogs.sapo.pt/, http://tortulhas.pdvel.com/blog/, http://yousouraposa.blogs.sapo.pt/ i inda noutros causos stan lhiados a ciertas tierras cumo http://nuobas.blogspot.com/ i http://cicuiro.blogspot.com/. I stou solo a falar de blogues screbidos an mirandés ou cun muita cousa screbida an mirandés. Quanto als temas de que trátan son todos mui defrentes antre eilhes, bariando antre uns mais lhiados al die a die ou a las tierras de Miranda i outros mais assumidamente lhiterairos. Ua bariadade que ye ua riqueza a manterner i alhargar.

Este mobimiento de scrita an blogues nun solo bai a premitir aperfundar la eiboluçon dessa scrita i l zambolbimiento de la lhiteratura mirandesa, cumo bai a ser un assento mais para lhebar l mirandés a todo l mundo i anformar las pessonas subre sue stória i rialidade atual. Tamien por esse camino passaran a star a la mano muitos testos an mirandés, cousa que até agora ten sido bien custoso. Nesse sentido ls blogues nun solo son un meio de dibulgaçon cumo tamien un meio de criaçon que puode ser mui bien aporbeitado. L mirandés ten sabido aporbeitar ls meios mais modernos, amostrando que la globalizaçon anformática, pul alcance que ten i pul sou précio tan baixo, ye ua marabilha pa las lhénguas cun poucos falantes i cun poucos meios, cumo l mirandés, que por ende puoden quedar al mesmo nible de las lhénguas cun mais falantes i cun mais meios.

amadeuf@gmail.com

Esta crónica tem periodicidade mensal. A próxima será publicada no dia 22 de julho.]


segunda-feira, 25 de junho de 2007

L albatroç

*
Ne l die an que faç ciento i cinquenta anhos que fui l salimiento de Fleurs du Mal, de Charles Baudelaire [1821-1867], 25 de júnio de 1857.



Muita beç, pa passar l tiempo, ls marineiros
Cáçan albatrozes, grandes abes de ls mares,
Que síguen biaige, malandros cumpanheiros,
Cul nabiu que faç de ls abismos sous altares.

Assi que ls pónen ne l sobrado, çcuncelosos,
Esses reis de l azul, feios i ambergonhados,
Sues grandes alas brancas lhieban, penerosos,
Cumo remos caídos a arrastrá-se als lhados.

Cumo ye zastrado i mol, l biajante alado!
El, datrás guapo, feio i pa risa quedaba!
Un anrábia-lo, l cachimbo al bico achegado,
Caçua outro, mancando, l malo que bolaba.

Al príncepe de ls aires, poeta saliste,
Que busca la termienta i ri de frecha alantre;
Eisilado stá ne l suolo antre giente triste,
Nun l déixan caminar sues alas de gigante.

Charles Baudelaire, Les Fleurs du Mal, 1857
Traduçon, para mirandés, de Fracisco Niebro



[An francés:
Souvent, pour s'amuser, les hommes d'équipage
Prennent des albatros, vastes oiseaux des mers,
Qui suivent, indolents compagnons de voyage,
Le navire glissant sur les gouffres amers.

À peine les ont-ils déposés sur les planches,
Que ces rois de l'azur, maladroits et honteux,
Laissent piteusement leurs grandes ailes blanches
Comme des avirons traîner à côté d'eux.

Ce voyageur ailé, comme il est gauche et veule!
Lui, naguère si beau, qu'il est comique et laid!
L'un agace son bec avec un brûle-gueule,
L'autre mime, en boitant, l'infirme qui volait!

Le Poète est semblable au prince des nuées
Qui hante la tempête et se rit de l'archer;
Exilé sur le sol au milieu de huées,
Ses ailes de géant l'empêchent de marcher.]

L mais alto cantar de Salomon(XXI)

Cumo son guapos tous passos culas çandalhas
filha de príncepe
las maças de tous músquelos son argolhas
lhaboriadas por mano de mestre
tou ambelhigo ua taça cumo la lhuna
que nunca stá sien nada
tue barriga un cembon de grano
arrodiado de bioletas
tues dues tetas dous chibicos
mielgos dua cabra
tou cachaço ua torre de marfil
tous uolhos ls tanques de Hesbon
an pie la puorta de Barrabin
tues narizes la torre de l Lhíbano
a caras a Damasco
tue cabeça oupida subre ti cumo l Carmelo
l pelo de tue cabeça de quelor púrpara


l rei prende cun sous lhaços
cumo te poniste guapa cumo te anmeleste
amada an delícias!
tue çposiçon armana ye a la palmeira
i tues tetas a las ubas
dixe bou-me a chubir a la palmeira
i a cortar sues ubas
i seran tues tetas
cumo ubas de la cepa
i l bafo de tue boca oulor de maçaneiras
l tou gusto a bino buono
arrama-se para mi sien parar
i mius beiços ambelados pónen a falar
you sou de l miu amado

i l deseio del puxa-lo para mi.