domingo, 20 de maio de 2007

L cochino muntés i la raposa


Un nabalheiro staba a aguçar las sues nabalhas ne l tuoro dua arble. Ende passou eilhi ua raposa que le preguntou: «Que necidade tenes de star a fazer esso? Se mirares bien al redror, nun se béien caçadores nien outros peligros». L cochino muntés respundiu-le a la raposa: «Tenes rezon, mas you gusto de andar culas mies nabalhas siempre bien aguçadas para, se benir algun peligro, star pronto para me çfender».

Porqui se bei que hai que star purparado para fazer frente als peligros ou, cumo tamien se diç, mais bal perbenir do que remediar.

(Fábula de Eisopo, amanhada)

L mais alto cantar de Salomon(XII)


Á que fermosa sós amiga mie

cumo sós fermosa

tous uolhos de palomba

antre tues tranças


tou pelo un tagalho de cabras

que pácen ne l monte Galaad

tous dientes un ganado de canhonas çquiladas

que sálen de l lhabadeiro

cad’ua cun sou cordeirico

niua saliu machorra

cumo filo de carmesin tous beiços

amerosa la tue fala


cachas de meligrana son tues sienes

antre tues tranças

torre de Dabide l tou cachaço

cun aliçaces na raíç de ls cabeços

mil scudos colgados deilha

todos scudos de balientes

tues dues tetas cumo dous chibicos mielgos

que pácen pulas spadanhas


antes que abaixe l die

i médren las selombras

bou-me al cembon de la mirra

i al cabeço de l ansénsio


á que fermosa sós amiga mie

nien ua mancha hai an ti




Adonde anda l suonho?


Quando la nuite me sperta,

Bai-se-me siempre l drumir:

A las bezes nace l die

I l suonho inda sin benir.

Fonso Roixo




sábado, 19 de maio de 2007

L cínfano

Cínfano a sorber ua peinha ou, talbeç, a lhebá-la pul aire (M. Bandarra)


Quando chegában ls dies marralheiros de agosto, sabie bien drumir pul termo, culs uolhos a subertir las streilhas. Anton, se fura pa las arribas, staba-se pali cumo ne l cielo. Todo l que habie que fazer era scamugir l bicho mais malo que podie anfernizar ua nuite dessas, subretodo se la cama quedaba acerca dun morredeiro de auga: l cínfano. Tenien ua sede de sangre que nada ls fartaba i cuorpo adonde díran quedaba pior que un cristo. Éran ralos, mas ls poucos que habie fazien l serbício de muito, até ne l fungar que atrelundaba ls oubidos mais moucos, sonido que furaba inda mais do que ua agulha. Ne l retrato, agarrado a la peinha cun sues patas lhargas, de l lhado dreito arriba, parece adominar l riu i sorber cun sue manga l próprio sangre de la piedra. Mira-se alredror i parece que solo el quedou cun bida, las yerbas a atirá-se de la faia abaixo cumo quien mais quier morrer do que sujeitar-se a esse almanecha. Mas, nó. L que se passa ye que l cínfano lhieba la peinha pul aire i de la yerba pendoneira colgada fizo las raízes dessa peinha.

[cínfano = melga, an pertués]



Sabedorie



solta l’alegrie, que quede zatada!

squece l frenesin que ruobe l coraçon.

tanta malina assi fui sana!

la bida ye para se caçar, atira-te a eilha!

pus ye cúrtia la sue duraçon.


i inda que, assi i todo, tue bida fura

de mil anhos chenos bien cumpuosta

apenas se poderie dezir que fura lharga.


l seres triste nun seia tue aposta

yá que l alaúde i l fresco bino

te speran na borda de l camino.


ls cuidados nun te aflegiran

se la copa fur spada a lhuzir an tue mano.


de la sabedorie solo sacarás cuidados

crabiados bien al fondo de l tou ser:

na fin, antre todos, l mais sabido

ye l que de l saber nun quier saber.


Al-Mutamid [grande poeta que haberá nacido an Beija, an 1040, fui rei de Silbes i Sebilha, morrendo-se preso an Marrocos an 1095]. Yá que l poeta screbiu an árabe, sirbo-me de la traduçon, para pertués, feita por Adalberto Alves [Al-Mutamid poeta do destino, Assírio & Alvim.]

Traduçon de Fracisco Niebro



Nota - Al-Mutamid, ne l sou poema, assi i todo guapo, deixa bien clara l'eideia que l mais de las pessonas tenien quando you me criei, ne ls anhos cinquenta de l seclo XX: studar muito, buscar l saber, nun solo nun traie la felcidade cumo era mui peligroso, que ua pessona podie-se poner alboriada de la cabeça i quedar boubica; la berdadeira felcidade era comer i buer bien i a la farta, l que ye eideia própia de giente probe, que passaba muita gana de las cousas ou, até, fame. A las bezes até parece que l poeta árabe i l pobo de que falo ténen rezon quanto al saber, tal i qual cumo ten sido antendido antre nós: tenerá esso todo algo a ber cul çprézio que antre nós cuntina a haber pul saber i pula ambestigaçon? Cuido que algo ende haberá, que l saber çpreziado nunca puode dar bun resultado. Un die destes torno al tema.


L jogo de xadreç


Un anglés i ua tie de la Rússia coincírun-se an Capri i bibírun un passageiro i mui fuorte ancuontro d’amor. Apuis l anglés bolbiu para Londres i la tie pa la sue grande prainada. Treminórun cuntinar l amor deilhes cun un jogo de xadreç, jogado de loinge. A las bezes, chegaba de la Rússia ua carta cula jogada a fazer i, lhougo apuis, chegaba a la Rússia la carta culs númaros de Londres. Nesse antretiempo l anglés casou-se i tubo trés filhos. La amiga bibiu tamien un matrimónio feliç. L jogo durou arrimado a binte anhos, cun ua carta a cada cinco ou seis meses. Un die chegou al anglés ua jogada de cabalho tan fina que le ganhou la reina. Ende antendiu que la jogada fura feita por outra pessona pa le amostrar que la tie se habie morrido.

Tonino Guerra [Il polverone – Storie per una notte quieta], sendo la mie traduçon feita zde la traduçon, para pertués, de Mário Rui de Oliveira [Histórias para uma noite de calmaria, Assírio & Alvim]




L friu i la fame


Pula calhada la nuite

La carga fazie boleio:

Tiraba la lheinha l friu,

La fame nun habie meio.

Fonso Roixo




De cabeça atada

Yerba de lhagarto ou bacielhos de las paredes (C. Ferreira)

Yerba de lhargarto, ou talbeç nó, inda berde (M. Bandarra)




(Diário tardiego dun fumador an suspenso 6)


Las purmeiras fumaradas que botei fui cun yerba de lhagarto. Nun era de berdade, mas fui l miu purmeiro tabaco. Por esse eimbierno alantre, agarrábamos la yerba bien seca nas frinchas de ls paredones. I aqueilhes granicos até que éran bien aparecidos al tabaco, mesmo naqueilha quelor castanha scura, quaije negra. Esse nome, yerba de lhagarto, fui siempre ousado por mi i miu armano Abel, yá que la habie nas frinchas de ls paredones de adonde, al menos ua beç, talbeç téngamos bido salir algue lhagartica ó algun lhagarto. Cumo nunca le coinci outro nome, el fui quedando até hoije. You era bien pequeinho, que inda nien andaba a scuola, i staba siempre cheno de miedo que me ardira aqueilho todo na cara i me chamuscara l pelo. Era miu armano Abel que trataba siempre de arranjar un cacho de jornal bielho, cousa que eilhi i naquel tiempo era quaije tan custoso de achar cumo ua mina. An primeiro, fazie-se la colheita de ls granicos secos de la yerba de lhagarto i arrebulhában-se bien nas manos para quedáren mais sfarelados. Apuis, cortabá-se l jornal als quadradicos i fazie-se un canhutico redondo que se colaba cun cuçpinha, metendo-se alhá un cinoés de yerba de lhagarto. Acender l cigarro esse era l porblema mais cumplicado, que chiçcar cerilhas cumo debe de ser era algo que solo se adominaba al fin dun cierto tiempo, i a poder de gastar muita caixa para acender fogueiras de lheinha quaijeque siempre húmada. Nun sei se l defeito era de la culidade de la cuçpinha, se de l papel bielho de jornal, se de la nuossa falta de albelidade, la berdade ye que ls nuossos cigarros quedában siempre mui mal amanhados, assi gordos cumo ls de tiu Golpe mas sien la sue arte. Queda para outro die la cuonta de ls cigarros de tiu Golpe. A las dues chupadas que daba quedaba lhougo cula lhéngua i la gorja a arder, de modo que ls cigarros de yerba de lhagarto nun dórun para pegar bício i fúrun spriéncia de mui ralas bezes. Assi i todo nun se me squecírun pus fui ende que l fumo me ampeçou a salir de andrento. Agora parou, stá an suspenso, i spero squecer-me del cumo fiç cul de la yerba de lhagarto. Bendo bien, se fumei ls mius purmeiros cigarros de yerba de lhagarto cun seis ou siete anhos i solo ampecei a fumar de ls outros, ls berdadeiros, ende puls 23 ou 24 anhos, esso quier que yá fui capaç de aguantar quaije binte anhos sien fumar. Portanto, la façanha até que nien ye assi tan granuda. I l que nun ye amportante, nun hai que le dar amportança.
P.S. - Solo hai mui pouco tiempo soube que le cháman a esta yerba bacielhos de las paredes. Tarde de mais, que agora yá nun adelantre.

sexta-feira, 18 de maio de 2007

Ls calceteiros

Scríben na rue:
ajúntan
cun to l cuidado
palabras.

Agárran-las
sílaba a sílaba,
scuolhen, únen,
cumplétan,
tópan
mui de lhebe porriba
i cuntínan.

Cul maço
i l sudor
assínan.

António Osório
Traduçon de Fracisco Niebro



[an pertués:
Os calceteiros

Escrevem na rua:
juntam
cuidadosamente
palavras.

Pegam-lhes
sílaba a sílaba,
escolhem, unem,
completam,
tocam
ao de leve por cima
e continuam.

Com o maço
e o suor
assinam.]

L gabilan i ls reixenoles

Onte, Ana achou que tamien eiqui habie de salir esta fábula de Eisopo, que la de Heisíodo que yá saliu ye terrible. Eiqui queda. Claro que estas fábulas ténen miles de anhos i siempre podemos deilhas sacar ua licion çfrente de la que l sou outor le sacou. Mas eilhas retrátan bien ciertos comportamientos houmanos.


Ua beç, un gabilan bolou até un galho para spreitar un coneilho que staba por baixo, mas nessa arble achou un niu de reixenol cun paixaricos. Staba quaije a comé-los quando chegou la mai de ls paixaricos i pediu-le al gabilan que nun ls comira. Stá bien, dixo-le l gabilan, nun ls como se me cantares ua moda mui guapa. L reixenol, a tembrar de miedo, alhá cantou, mas l gabilan dixo-le que la moda nun era grande cousa. Ende atira-se als paixaricos para ls comer mas, nesse sfergante, ua frecha arrepassa-le l coraçon i l gabilan cai redondo al suolo.

Porqui se bei que quien anda a caçar ls outros nun se puode squecer de que tamien puode ser caçado.

[Fábula de Eisopo, an traduçon lhibre]



Calças de pardo


Quien lhouba calças de pardo

Nunca soubo cumo ardien:

Botában sangre nas partes,

De ls piolhos que tenien.


Fonso Roixo




quinta-feira, 17 de maio de 2007

L altar

L'oulibeirica an sou altar (M. Bandarra)



Todo era piedra negra na lhadeira,
que nien cherume l mofo eilhi botaba:
ye l paredon l altar donde medraba
un santo feito an palo d'oulibeira.

L trabalho de todo l lhargo eimbierno
oupiu-se an ouracion a un dius sien nome:
quien nun saba manhana cumo come
daprende bien que cousa ye l einfierno.

A la lhadeira fui deixado l santo
muorre-se agora yá l altar sien fé:
naide reza sien sprança i puode até
la reza a tanto mal nun dar aguanto.

L tiempo todo buolbe a sue quelor
cun el lhieba sous santos i sou dius:
daprende-se an malinas calafrius
que crecer ye milagre ou ye amor.

Mas milagres nun nácen d'ouraçon
nien ben l poder de santos que son palos:
son las manos que aguántan dies tan malos
que nanhun dius par'eilhas ten perdon.

Fracisco Niebro


quarta-feira, 16 de maio de 2007

L gabilan i l reixenol

Ua beç, un gabilan caçou un reixenol, agarrando-lo culas sues gárrias i lhebando-lo mui alto, porriba las nubres. Las gárrias aguçadas de l gabilan arrepassában l corpico de l reixenol, que gemie mui alto. I diç-le assi l gabilan al reixenol:
«Porque gritas tanto, sou zgraciado? Agora stás agarrado por quien ye mais fuorte do que tu. Por bien que cantes, esso nun te adelantra: bás para adonde you quejir i, cunsante me dir la gana, puodo-te comer a la merenda ou deixar-te bolar an lhibardade. Ye para que beias, su boubico: quien quejir afruntar ls mais fuortes stá sujeito a ser pisado i, para alhá de muito sufrimiento, inda quedará cheno de bergonha.»

Fábula de Heisíodo, sacada de Trabalhos i Dies, an traduçon suolta [zde Hesíodo, Teogonia. Trabalhos e Dias, INCM, vs. 202-212 (pp. 99-100)]


Nota: siempre mie mai dixo, «cuitadico de quien ye probe» ou, anton, «cuitadico de quien ye pequerrico». Para gabilanes i para reixenoles la fábula stá bien, que ye assi ne l mundo de ls animales. L pior ye que Heisíodo stá a querer falar de pessonas…

L mais alto cantar de Salomon(XI)

Un palanquin fizo par’el
Salomon de las arbles de l Lhíbano
sous barales son de prata
sou ancuosto d’ouro
sou sentalho de púrpara
i pul meio amor

pulas moças de Jarusalen
sali i bede moças de Sion
l rei Salomon cula corona
cun que l coronou sue mai
l die de la sue boda
l die an que cuntento staba sou coraçon

terça-feira, 15 de maio de 2007

L pan i la culpa


Çque me conheço sei l pan

I l corto an cumpanhie,

Trás del coraçon i manos ban,

I an sue roncha caliente

Zgrilaba datrás l’alegrie

De mi i de muita giente.


Ua batalha de ceçon ampeçaba-lo

Cumo un filo de lhuç,

Las eiras rasas dában-lo

Cumo la rosa d’alba quelor produç.


Benie-mos cumo l Reino n’ouraçon,

Sendo feita la gana al Lhabrador:

Nua alma lhimpa amadura, anton,

La semiente d’amor.


Era l pan. Tierra de pan,

Dezie-se – i era lhougo:

Caie l géstio a la tierra, la spiga abangaba,

L tiempo, debagar, corrie-le la sue mano,

La bida clara staba

Naqueilha cumbinaçon.


Hoije, que ye pan inda, i a la nuite nuosso,

Bai-se a cortar, falta-le talbeç miolho.

Se nun corto na mesa l pan que puodo

Ye mie la culpa.


I you sei l pan de cada die i traio-lo:

Onte, cumo manhana, yá hoije me l dan;

Mas, ancierto, al meio la dentada, trago-lo,

I nó, nó bien l mesmo, ó anton nun puodo...


Ó al menos nun ye todo nuosso

Este que lhiebo a la boca, l nuosso pan.


Vitorino Nemésio

Traduçon de Fracisco Niebro



[an pertués:

O Pão e a culpa


Desde que me conheço sei o pão

E o corto em companhia,

Por ele me bate o coração,

E em sua dobra quente

Grelava outrora a alegria

De mim e de muita gente.


Uma batalha de seiva começava-o

Como um fio de luz,

E a eira rasa dava-o

Tal como a rosa de alva a cor produz.


Vinha a nós como o Reino vem na prece,

Sendo feita a vontade ao Lavrador:

Assim numa alma limpa amadurece

A semente de amor.


Era o pão. Chão de pão,

Dizia-se – e era logo:

Caía o gesto à terra, a espiga balouçava,

O tempo, devagar, corria-lhe a sua mão,

A vida clara estava

Naquela combinação.


Hoje, que é pão ainda, e à noite nosso,

Vai-se a cortar, falta-lhe talvez polpa.

Se não parto na mesa o pão que posso

É minha a culpa.


E eu sei o pão de cada dia e trago-o:

Ontem, como amanhã, já hoje mo dão;

Mas, vago, a meio da dentada, trago-o,

E não, não bem o mesmo, ou então não posso...


Ou pelo menos não é todo nosso

Este que levo à boca, o nosso pão.]




Azedas de ls pardones

Paredon cun azedas, açagadas (M. Bandarra)


Inda sien séren soalheiras, las tardes yá calcien. Asperaba por horas de merenda, l sol arrimado antre la ua i las dues de Abril, farto daqueilha arada de pacéncia que nien un palmo agarraba an cada sucada. Mesmo sganganido cula fame, nun era l quemido que mais l chamaba na merenda i si aquel çcanso an que podie fazer l que le daba la gana. Botou-le l feixe de ferrian a las béstias i tirou-le la cabilha al arado para que comíran mais suoltas i nun houbira peligro de s’anrelháren. Apuis, atirou acontra Balfermoso, nua mano l carolo de pan cun un cachico de quenhon anriba i la faquita na outra. La mai nien un grilo de cebolha le metira na fardela, que aquel anho habien quedado pochas mais cedo que noutros anhos, i sien cebolha l quenhon mal se le angrolaba. Quadraba bie l queimor cul açucrado de la gordura de l quenhon friu. Nunca lhebaba de buer quando iba por alhá, mas cumo era antendido an fuontes nun passaba sede. Sien cebolha, solo habie un modo de l quenhon i l carolo le sabéren a almendras: ir a saber de azedas puls paredones. Agarraba-las sien le stragar l grilo i ajuntaba-as an manhucicos antre ls dedos: las que yá stában sbirotadas, mais doces i de fuolhas pequeinhas sien ceçon, deixaba-las quedar; outras, cun uns puntidos negros a modo cagados, tamien nun tenien buona cara; solo las fuolhas bien criadas i cun grilo le sabien pula alma, tan agres que fúran capazes de fazer calanhas, i nunca se cansaba deilhas. Solo muitos anhos apuis ye que las pessonas le ampeçórun a botar yerbicida a todo l que berdegara, un modo de poupar sacho. Nesse tiempo inda las azedas se podien comer sien ser lhabadas, agarradas pul pencino pa las meter na boca. Nunca gustou de azedas an salada, cun sal, azeite i binagre, assi stragadas cun essa mistela toda. Na fin de haber comido l carolo, l quenhon i ls manhucicos de azedas, azinolhaba-se a buer auga de boca nua poça que manasse ou nun rieiro. Ende yá las mulas habien acabado la ferrian i íban-se arrunsando atrás la yerbas de las marradas i de las bordas. Éran horas de tornar a la relba, apilarando l’aguçadeira que s'alisaba nas sucadas. Parece que fui onte, i nun me dá la gana que esse tiempo torne. Mas nun se me scapa l’eideia de que algo de buono se perdiu, pequeinhas cousicas cumo las azedas de ls pardones, ne l tiempo an que las yerbicas tenien lhibardade de berdegar, sien miedo a la ditadura de ls yerbicidas.

segunda-feira, 14 de maio de 2007

Al meio de l camino


Al meio de l camino ua piedra

habie ua piedra al meio de l camino

habie ua piedra

al meio de l camino habie ua piedra.


Nunca me bou a squecer desse acuntecimiento

Na bida de mies retinas tan cansadas.

Nunca me bou a squecer que al meio de l camino

Habie ua piedra

Habie ua piedra al meio de l camino

Al meio de l camino habie ua piedra.


Carlos Drummond de Andrade, Alguma Poesia.

Traduçon de Fracisco Niebro



[an pertués:

No meio do caminho

No meio do caminho uma pedra

tinha uma pedra no meio do caminho

tinha uma pedra

no meio do caminho tinha uma pedra.

Nunca me esquecerei desse acontecimento

na vida de minhas retinas tão fatigadas.

Nunca me esquecerei que no meio do caminho

tinha uma pedra

tinha uma pedra no meio do caminho

no meio do caminho tinha uma pedra.]





P.S. – Hai cousas tan pequeinhas, que son capazes de mos acupar l camino todo i parece que yá nun sabemos cumo passar, agarrando-mos nua fixaçon sien sentido, nun martelhar sien paraige, que nien l miolho pensa, nien l sentido sinte. Mas l camino alhá stá i cuntina, i ua pedrica nun passa desso mesmo. (AF)


L lhion, l urso i la raposa


Ua beç un lhion i un urso caçórun un benadico. Ende, ampeçórun a çcutir un cul outro a ber quien quedaba cul benado. Tanto renhírun i s’antincórun que quedórun mui cansados i tubírun que se deitar até ganhar fuolgo. Nesto, al bé-los assi, ua raposa que puli passaba botou-se a fugir cun muita fuorça i lhebou l benado. Eilhes bien querien ir atrás deilha, mas stában tan cansados que nien fúrun capazes de s’albantar de l suolo.

Porqui se bei que quien todo quier todo puode perder i que bal mais colaborar do que lhuitar, pus hai siempre alguien porparado para s’aporbeitar de la nuossa fraqueza.

(Fábula de Eisopo, amanhada i un cachico demudada)


L airico


Tuoro gordo, raíç fonda,

L’arble aguanta l que benir;

Mas lhebou tanta... que bonda

Un aire pa se cair.


Fonso Roixo

Nun te duolas de l que dás


Nun te duolas de l que dás,

Nien dende te benga mauga:

Só deixa campo al manar

L poço que arrama l’auga.


Fonso Roixo

domingo, 13 de maio de 2007

Yerba caralheira

Yerba caralheira anteira (M. Bandarra)


Yerba caralheira pormenor (M. Bandarra)


La yerba caralheira ye benenosa i chama-se assi porque serbie pa las rapazas le fazéren «la barrela» als rapazes [habie outras maneiras de fazer la barrela], quando inda éran mocicos. Era a modo ua einiciaçon sexual, mui biolenta: las rapazas agarrában l mocico, abaixában-le las calças i sfregában-le l pimpin i las partes cun yerba caralheira. Cumo la yerba caralheira ye mui mala, l pimpin quedaba anchado cumo un boto i l anchado duraba a dous i a trés dies i dolie muito, muito. Nun habendo remédio para esso, habie que asperar que la cousa passasse cul tiempo. You nunca tube essa pouca suorte i l que sei fui por me lo habéren cuntado.

Cuido que apuis de amostrar la serbentie que tenie, antende-se bien porquei la yerba ten aquel nome. Ua prática que dá que pensar i que inda hai mui poucos anhos se fazie. Hoije, cuido que yá se perdiu.


L burro i l cardo


Ua beç un burro benie mui cargado de buonos manjares para ua fiesta que l sou amo iba a fazer. Pul camino l burro biu un cardo i parou a comé-lo. Anquanto comie l cardo l burro iba pensando: «ls cumbidados de l mil duonho ban a comer estes manjares todos que you lhiebo i que todo mundo cunsidra cumo cousas marabilhosas, mas para mi nun hai melhor manjar que un cardo cheno de picos.»

Porqui se bei que cousas bien siemples puoden saber melhor que ls melhores manjares.

(Fábula de Eisopo, amanhada)




Fui al ler i amanhar esta fábula de Eisopo que me lhembrei de ls bersos de Fracisco Niebro,


La burra i l cardo


Bai-lo arrodiando

culs beiços gordos

debagarico a modo de tocar castanhuolas

la lhéngua siempre a rodar

cumo se fazira caçuada.

A las bezes deixa-lo

só para çcansar de las cuçquinhas

que ls picos fázen na boca.

Mas bai-se alhá outra beç

cerra ls uolhos

amarra las oureilhas

faç-le fiestas debagarico.

Anton pedindo çculpa

culs dientes a apertar

ampeça a maçcar

cumo se stubira scumiosa.


Fui assi que aprendi a comer:

l que houbir

sin priessa

saboriando

cumo quien çcansa dua batailha ganha.


Fracisco Niebro (Cebadeiros, 2000)




Berdes son ls campos


Mote alheno


Berdes son ls campos,

Quelor de limon:

Assi son ls uolhos

De l miu coraçon.


Campos, que stendeis

Mantas de berdura;

Oubeilhas, que pura

Yerba alhá paceis,

I bos manteneis

De l que l tiempo pon,

I you de lhembráncias

De l miu coraçon.


Ganados, paceis

Cun cuntentamiento

L mantenimiento,

Mas nun l antendeis:

Esso que comeis

Yerbas, nó, nun son;

Son grácias de ls uolhos

De l miu coraçon.


Luís de Camões

Traduçon de Fracisco Niebro (2003)


[an pertués:

Mote alheio

Verdes são os campos

Da cor de limão:

Assim são os olhos

Do meu coração.


Campo, que te estendes

Com verdura bela;

Ovelhas, que nela

Vosso pasto tendes,

De ervas vos mantendes

Que traz o verão,

E eu das lembranças

do meu coração.


Gados, que pasceis

Com contentamento,

Vosso mantimento

Não no entendeis:

Isso que comeis

Não são ervas, não;

São graças dos olhos

Do meu coração.]


La belheç

L die 6 de Abril deixei eiqui un cachico de l diário dun bielho, que se morriu ne ls anhos cinquenta de l seclo XX, mas puosto an letra an 1999. Eiqui queda outro cachico, que na belheç naide pensa i de ls bielhos naide quier saber.

«Yá muitos anos que nun beio un çton. Como l que me ban dando. L denheiro nun me serbirie de grande cousa. Até quien trabalha, solo ganha ua geira de beç an quando. Cumo quaije naide ten denheiro para pagar, ban todos a torna l geira. Ls bielhos yá nun son para ua cuosa nien para outra.

Hai bielhos que ténen salude i outros que nun la ténen. Quien stá malo alhá se bai aguantando cumo puode i yá naide quier açagar l denheiro, que nun hai, an remédios, que poco ajúdan. Cumo se la belheç fura ua peste. Star bielho nun ye la mesma cousa que star malo. Star bielho, ser probe i star malo, todo al mesmo tiempo, esso ye que ye ua zgrácia mui grande. Para quien bibe aqui nun hai modo de scapar a essa zgrácia. Assi s’açaga muita cousa. Ye ampossible manginar todo esto quando se ten trinta anhos, manginar que un nun passa dun strobo que nun ganha l que come: l que se come bem de la tierra i un bielho yá nada puode fazer de la tierra, que se le ri na cara.»


sábado, 12 de maio de 2007

L mais alto cantar de Salomon(X)


Quei se bai oupindo ne l zerto

cumo queluna de fumo

cumo cheiroso perfume de mirra i ansénsio

i todos ls puolos cheirosos de l mestre de cheiros?


mirai la cama la de Salomon

sessenta de ls mais balientes d’Eisrael stan al redror deilha

todos ténen spadas homes de guerra i sabidos

cad’un cula spada al lhado grimados pulas nuites.


Cantiga de la segada


Bai-se l pan queda l restroilho,

La fouce siempre a bruar,

La bida feita un manolho:

Ye l einfierno de ls trabalhos,

Son castigos, ranacalhos,

Que an beç de Nuosso Senhor

Mos ban a nós a anterrar

Ne l queixon de la calor.


Ourbalho de San Juan,

Refrescai-me la garganta,

Perdo la gana de pan

Para quando l nun tubir,

I s’un airico benir

Que me lhiebe nas sues alas

Que l cuorpo yá nun aguanta

Cu’stas cantigas tan malas.


Atirei culs mius cordones

Que ouro lhembra la segada

I queima cumo ls tiçones:

Quien tubira pan to l anho

Sin precisar deste ganho

I ser cumo ls paxaricos

Que crían la sue niada

Só cun granos i bichicos.


I boto la fouce

I aperto l benceilho;

Segando me corto,

Atando m’anreilho.

Manolhos, gabielhas,

An bós me bolbi:

Sembrei cula fame

I fame culhi.


Fracisco Niebro (2001)




NB - Hai dies deixei eiqui la cantiga de la «probe segadeira», de Fernando Pessoa, que parece que nada antendie de segada i inda menos de segadeiras. Hoije deixo acá la «cantiga de la segada» de Fracisco Niebro, que segou muitos anhos, anquanto houbo segada, i sabe bien de l que fala. L grupo Arzinales fizo ua música bien guapa para esta cantiga.


quinta-feira, 10 de maio de 2007

Fado (de la lhéngua)


L tiempo d’adonde bengo

nun hai reloijo que l cunte:

nien quanto sou, quanto tengo,

hai rastro que lo ajunte.


Sou granico, mas mirai

l’alma que me dá balor:

por ser pequeinho, la mai

al filho dá mais amor.


Bien andrento de l miu peito,

mora cun proua un falar:

cúidan-me tosca i sien geito,

mas ye l miu modo de amar.


Nun cuideis que stou cansada

por andar tanto camino:

ls anhos nun pésan nada

se me fálan cun carino.


Tant’auga que lhieba l riu,

lhargas prainuras chorais:

este fado nun ye miu,

ye buosso, que me falais.


Fracisco Niebro (2003)




quarta-feira, 9 de maio de 2007

La strada branca

Atrabessei cuntigo la spiruolha tarde
deste-me la tue mano, la bida parecie
defícel de amanhar
arriba la parede alta

fuolhas tembrában
al ambisible peso mais fuorte

Podie-me morrer solo por ua dessas cousas
que traiemos sien que puodan ser dezidas:
astros pássan por outros nua belocidade que dá grima
anraizadas peinhas de carambelo al fin méxen-se
i ne l solo modo que ten de te acumpanhar
l miu coraçon bate.

José Tolentino de Mendonça
Traduçon, an mirandés, de Fracisco Niebro


[an pertués:
A estrada branca

Atravessei contigo a minuciosa tarde
deste-me a tua mão, a vida parecia
difícil de estabelecer
acima do muro alto

folhas tremiam
ao invisível peso mais forte

Podia morrer por uma só dessas coisas
que trazemos sem que possam ser ditas:
astros cruzam-se numa velocidade que apavora
inamovíveis glaciares por fim se deslocam
e na única forma que tem de acompanhar-te
o meu coração bate.
José Tolentino Mendonça A Noite abre meus olhos [poesia reunida], Assírio & Alvim, p. 177]

Las lhiebres i las ranas

Retrato M. Bandarra



Ua beç, las lhiebres, cumo nun stában sastifeitas cula sue bida, fazírun ua runion para çcutir esse porblema. Falou ua deilhas i dixo l que todas pensában: «To la giente stá contra nós, ls homes, ls perros, las águilas i todos ls animales que mos quieren caçar. Stamos siempre chenas de miedo, siempre an peligro, un miedo mais malo que la muorte. Para bibir esta mala bida, mais bal que mos muorramos.» Ende, treminórun que se íban a afogar todas.

Quando stában a chegar al riu adonde se íban a afogar, todas las ranas s’assutórun culas lhiebres i botórun-se a l’auga. «Alto, dixo ua lhiebre al ber las ranas a saltar, bamos a pensar: las ranas tamien ténen miedo de nós, nun ye solo la nuossa bida que stá chena de miedo». I ende tornórun a demudar de eideias.

Porqui se amostra que ye mui ralo nun s’achar quien inda steia mais mal do que nós. Talbeç dende tenga nacido l dito, «cul mal de l outros bien you m’amanho».

(Fábula de Eisopo, amanhada i acrecentada)

terça-feira, 8 de maio de 2007

La maçana ne l galho mais alto

Solica, la doce maçana bai rosando ne l galho mais alto,
Albo, altíssemo, pus squecírun-se deilha ls apanhadores de maçanas.
Bendo bien, nun se squecírun deilha: nun fúrun ye capazes de chegar alhá.

Safo, Fr. 105 a PLF


[an pertués, cunsante la traduçon de Frederico Lourenço:
Sozinha, a doce maçã enrubesce no alto ramo,
Alvo, altíssimo, pois esqueceram-na os apanhadores da maçã.
Na verdade, não a esqueceram: não conseguiram foi lá chegar.]

Arribas

Retrato de Manuol Bandarra


Afílan-se acontra l riu,
Manos por auga a rezar.
Mas, bendo-le bien l feitiu,

Son las quilhas, an carreira,
De barcos que, indo pa l mar,
Se quedórun na traseira.

An piedra bolbírun ls suonhos
I marineiros a arar
De tierra cúidan ser duonhos.

Andifrente, l’auga cuorre,
Dezindo-le a quien parar:
Quien para lhougo se muorre.

Fracisco Niebro

L Mais Alto Cantar de Salomon(IX)


Na mie cama to la nuite busquei

aquel que la mie alma ama

busquei-lo i nun l achei

tengo de m’albantar i stremundiar pula cidade

pulas praças i sítios anchos


bou-me a saber de l que la mie alma ama

busquei-lo i nun l achei

dórun cumigo las rondas

que guardában la cidade

preguntei-le: bistes por ende l que la mie alma ama?


apenas un cachico me zbiei deilhas

i lhougo dei cun aquel que la mie alma ama

agarrei-lo i nun l deixei

anquanto nun l meti an casa de mie mai

ne l quarto de la que me girou


pido-bos moças de Jarusalen

pulas cabras ó puls corços munteses

nun spértedes nin fágades belar

al miu amor até que el querga




Ua lhuita contra l baziu

Recebi hoije un comentairo/zabafo al miu miu testo «Cunfiar la sprança de l anho a ua tierra madraça», puosto a 2 de Maio. Ampressionou-me muito i, anque triste, achei que era guapo, dua rábia mansa i guapa. Nun rejisti a poné-lo eiqui para mais fácele lheitura. Stá assinado.


Ua tierra madraça ye ua tierra lhibre, que nun faç l que nós queremos i a las bezes faç caçuada:
Era assi que screbiedes na corriente de la buossa crónica, apuis de ls bersos de Bergildo.
A quien lo dezis, nun lo antendie doutro modo quando pul mesmo tiempo perdi pa las Américas (Argentina) ua armana.
Tenie que ser caçuada.
I nun tenie nien tube mais armanas.
Perdi-la para siempre, naide acupou l sou lhugar, quedou siempre ua foia andrento de mi. Tamien cumo eilha, armanos de miu pai i mai scapórun-se, zbarrulhando toda la strutura de famílias achegadas i queridas. Era l zbaziar de l miu ouniberso.
Mas nun hai mauga tamanha perder aqueilha a quien debemos ls melhores cachicos, a quien tenemos tanto que pagar.
Fui la maior perda de mie bida nesse tiempo, nunca tube splicaçon para eilha.
Un garoto dua dúzia d’anhos nun antende ls eilemientos de la natureza, l queilha cobra an sangre i sudor para la cumbençir a dar algue, la dureç i l respeito, nun sabe adonde queda la raia de l ódio e ampeça l amor. Nun coinhece la probeza de la tierra, l sfuorço de sacar deilhas algues pencas de trigo, un bagos d’uba, uns nabos ou berças. Nun sabe porque solo ten ua códia na cerrona, nien adonde stá la sprança de la anchir manhana.
Solo sabe que ten ua armana, cumpanheira de ls jogos, que l’arrolhou quando la barriga le duolie, l carregou al chinchin quando stubo cansado, l dou regaço quando tubo suonho, le dou l caldo i lhimpou las moncas de l nariç.
Nun ten respuostas porquei l tíran la cousa de que mais gusta, la boç de ls sous quereres, la fuonte de ls mimos.
Agora antende que quando chama por eilha, nun ben, nun ten mais cuolho, que se scapou que stá alhá bien loinge, que se fui pa l pie dua madrina por bias dua carta de chamada. Ampeçaba a ter rábia dessa (madrina) que me tirou l que era miu, nun botaba culpa a la tierra que ye madraça, ls eilimiento de la natureza.
Fui ua lhuita acontra l baziu, i a daprender a bibir sien algo que tenie tan buono, era l miu todo i me fazie feliç.
Tenie que ser por caçuada.
Daprendi a tené-la na lhembrança, i ls suonhos fúrun dando ua buona upa.
Cumo bedes, esto nun stá bien a modos de comentairo, ye mais un zabafo. Mas you sei adonde stá l mal, (que nun ye) stá ne l que screbis que me toca acá bien ne l fundo de l coraçon, i cuido que a to l mundo.
Faustino Antão

segunda-feira, 7 de maio de 2007

Rezones para cantar


Canta eilha, probe segadeira
Cuidando ser feliç talbeç;
Canta, i sega, i sue boç, anteira
An cuntenta i erma biubeç,

Oundeia cumo moda de abe
Puls aires cumo un ampeçar,
I hai buoltas na trama suable
Que ten l sonido an sou cantar.

Cuntentaba i nó quien l’oubisse,
Na boç deilha hai l campo i la lhida,
I canta cumo se tubisse
Mais rezon pa cantar q’la bida.

Á, canta, canta sien rezon!
L que an mi sinte stá pensando.
Arrama ne l miu coraçon
La tue boç ancierta oundeando.

Á, poder ser tu, sendo you!
Tener tue alegre ancuncéncia
I la cuncéncia desso! Á cielo!
Á campo! Á cantiga! La ciéncia

Pesa tanto i la bida brebe!
Antrai por mi adrento! Tornai
L’alma buossa selombra lhebe!
Apuis, lhebando-me, passai!

Fernando Pessoa
Traduçon de Fracisco Niebro


[an pertués:
Ela canta, pobre ceifeira,
Julgando-se feliz talvez;
Canta, e ceifa, e a sua voz, cheia
De alegre e anónima viuvez,

Ondula como um canto de ave
No ar limpo como um limiar,
E há curvas no enredo suave
Do som que ela tem a cantar

Ouvi-la alegra e entristece,
Na sua voz há o campo e a lida,
E canta como se tivesse
Mais razões p’ra cantar que a vida.

Ah, canta, canta sem razão!
O que em mim sente está pensando.
Derrama no meu coração
A tua voz incerta ondeando!

Ah, poder ser tu, sendo eu!
Ter a tua alegre inconsciência,
E a consciência disso! Ó céu!
Ó campo! Ó canção! A ciência

Pesa tanto e a vida é tão breve!
Entrai por mim dentro! Tornai
Minha alma a vossa sombra leve!
Depois, levando-me, passai!
Fernando Pessoa]


Fernando Pessoa nunca segou, i cuido que nien sequiera haberá bisto segar. Solo por esso podie screbir que “la ceifeira” canta sien rezon. You seguei muita beç cun “probes segadeiras” que cuidában ser felizes. I sei bien que tenien muita rezon para cantar: nien a Fernando Pessoa se puode admitir que diga que solo las pessonas felizes puoden cantar ou que las segadeiras nun ténen (tenien) cuncéncia de la sue ancuncéncia. L que ye ser feliç? Bendo bien, naide percisa de tener rezones para cantar, bonda que querga ou que un sonido se le assome a la boca i yá nun seia capaç de l abafar.
L que si ye berdade, mas Fernando Pessoa nun lo podie saber, ye que la segada tiraba la gana de screbir bersos, rezon porque ye ampossible que se cumpra la gana de l poeta, «poder ser tu, sendo you!». Mas la segada até puode ser buona para fazer bersos, subretodo por quien nun sega, que assi nun tenerá miedo que la calor le derrita las palabras de l poema. Que puode fazer quien sega senó cantar para anganhar ls delores de ls quadriles i las lhargas horas de l die?
Bendo bien, talbeç fura l poeta que nun tubisse rezones para cantar: quien canta sinte, mas l que sentie, ne l poeta, staba pensando i a pensar naide canta, faç poemas.

domingo, 6 de maio de 2007

Rana an frol

Rana frolida (retrato de Manuol Bandarra)


Nun hai cumo las oucas de la Ribeira de Angueira, que até bótan frol nas ranas.
Nun hai cumo las ranas de la Ribeira de Angueira, que até bótan frol de oucas.

Nunca las ranas que eiqui bíben poderien serbir de eisemplo a las coincidas fábulas: aqueilha de la rana que querie ser cumo un bui i, apuis, arrebentou cul aire que angulhiu; aqueilha de las ranas que nun stában cuntentas cul rei que tenien, que era un palo, i apuis dius mandou-le ua queluobra que las comie.

Cuntinará a haber ranas na Ribeira de Angueira anquanto houbir oucas que le fágan botar frol.

La boladeira de Bosch


Muita giente yá comentou este quadro (de que solo coincemos ua cópia) de Hieronymus Bosch. Todo nel me gusta, cumo todo l fantástico i absurdo mundo que fui pintado por Bosch. Mas l que mais m’ampressiona ye algo de que inda nada bi screbido: l garotico cula boladeira na mano. Talbeç porque l mais de la giente nun saba que aqueilho que l garotico ten na mano ye ua boladeira para jogar cul aire, l que an pertués se chama un «moinho de vento». Ne ls lhibros adonde aparece publicado, l quadro ten bários nomes assentes na figura central, l eilusionista, mas you solo cunsigo chamá-le «La boladeira de Bosch» i que, la purmeira beç que l bi, me fizo criar piel de pita i dar quelubrinas pul cuorpo arriba. Possiblemente Bosch iba a passar na rue i biu algo aparecido al que pintou, i al pintar quijo amostrar cumo essa giente eilusionista era falsa i lhadrona ponendo l ajudante de l mágico a roubá-le la bolsa al bielho i a mirar pa las aldragas de l cielo cumo se nun fura nada cun el. Mas parece que solo l garotico le dá berdadeira atençon al bielho que agmita la rana que stá anriba la mesa, de uolhos arregalados cun aqueilha mágica. Bei-se que la mesa stá armada acerca ua parede abandonada, a que yá le creciu yerba anriba, i ende haberie campo para l garotico dar fugidas cula sue boladeira. Talbeç Bosch se lhembrara de quando era nino i corrie cula boladeira, feita por el mesmo, pulas rues ou puls campos, ancandilado cun aqueilhes dous papelicos ou folhicas a rodrar cul aire, cun tanta mais fuorça quanto fura capaç de fugir debrebe. Pul pormenor cun que stá apresentada aqueilha boladeira, bei-se que Bosch la coincie bien, que la habie tamien feito i que tamien corrira cun eilha. Tirando l bielho a que l ajudante de l mágico le stá a roubar la bolsa, nanhue outra pessona de l’assintença aparece cun qualquiera cousa na mano, mas todo se cuncentra ne l rostro de cada un. L garotico ye a modo un ribal de l mágico i la sue mágica ye la que sal de la boladeira.
Porquei todo esto me ampressiona tanto? Porque quando you era cumo aquel garotico tamien fazie boladeiras eisatamente armanas a aqueilha i corrie puls caminos i las rues de la mie tierra. Mais tarde soube que se fazien uas boladeiras mais guapas cun papeles drobados, mas esta culidade de boladeiras fúrun las purmeiras que coinci. Éran mui fáceles de fazer: agarraba-se un palico de silba [porque ls palos de silba ténen muita miolha i, por esso, son mais dóndios] ende cun un furco; prendien-se alhá ls dous quadradicos de papel cun picos de la própia silba i quedando cada un al alrobés de l outro; i apuis apegaba-se esse palico a un palo mais grande que se agarraba cula mano. La boladeira de Bosch ye de la fin de l seclo XV i la mie ye de meios de l seclo XX, mas son armanas; nun sei se la boladeira de Bosch era apegada cun picos de silba, mas habie de ser, que esse era l material mais a la mano i tamien a la própia que nun habie de durar mais do que las fugidas que le dábamos. Era tan amportante la boladeira para Bosch que até pon l Menino Jasus a jogar cun eilha [medalhon de la parte de trás de l quadro Cruç a las Cuostas], mas esso ye cuonta que talbeç quede para outra altura [talbeç nua altura an que puoda falar de l quadro an que Brueghel retrata ls jogos de garoticos, yá que tamien ende aparece la boladeira].
Nun sei, mas talbeç Bosch steia tamien a pintar cousas que biu an garotico i lo ampressionórun i mos steia a cuntar ua stória an que l narrador ye el mesmo anquanto nino quando un die andaba a correr cula sue boladeira. Se nun fusse la sue boladeira nunca el tenerie fugido pali i, antoce, nun haberie bido la mágica que biu. Gusto de pensar que todo se tenga passado assi, cula boladeira a ser la rezon i l centro deste quadro, para mi stroudinairo. Talbeç un die inda scriba, cumo debe de ser, la cuonta de la boladeira de Bosch. Ua cuonta de ninos, cumo cumben a Bosch, que solo un nino cunseguie manginar ls mundos fantásticos i absurdos que mos pintou.

sexta-feira, 4 de maio de 2007

A las bezes ye buono nun tener juízo


De berdade, pon d’aparte l tardar i l gusto de ganáncia,

i, lhembra ls negros fuogos, anquanto puodas

ambuolbe cul juízo un cachico de boubice:

a las bezes ye buono nun tener juízo.


Hourácio Flaco, Odas, Libro IV, XII (parte)

Traduçon, para Mirandés, de Marcus Miranda



[an lhatin:

Verum pone moras et studium lucri,

nigrorumque memor, dum licet, ignium

mise stultitiam consiliis breuem:

dulce est desipere in loco.

Horatius Flaccus, Carmina, Liber IV, XII



Papoulas

Papoulas (C. Ferreira)


La papoula, tan burmeilha,
Dura uns dies, lhougo se bai:
Ye guapo l mundo, cumo eilha,
Mas mais andeble nun hai.
Fonso Roixo

La nubre


Ana acabou la purmeira classe. L anho nistante se passou i nun stá cansada nien nada. Sien saber bien cumo, yá sabe ler i screbir. Agora, ampeçórun las férias de berano i yá sinte suidades de la jolda de la scuola. Mas las férias nun son para eilha un porblema, anquanto tubir rue para correr i monhecras ne l quarto para morar. Assi bai pasando ls dies, que nun se le dá muito quedar agarrada als lhibros. Ua marie rapaç!, diç la mai.

Todo demudou quando l pai le preguntou se gustarie de ir a ber ls primos a Palma de Maiorca. Al percípio nien querie acraditar, pus éran ls primos que aquestumában benir a passar las férias an ca deilha.

- I cumo ye que bou par’alhá?

- Bás nun arreplano, porque Palma queda nua ilha i hai que atrabessar un cacho de mar, que le cháman Mar Mediterránio, respundiu-le l pai.

- I bou you solica?

- Nó, bás culs tous tios. I quando chegares ls tous primos ban a star a spera de ti ne l campo de abiaçon.

- I quando ye que bou?

- Agora bás-te a la cama que yá ye tarde. Manhana falamos dessas cousas todas.

Nessa nuite a Ana custou-le muito a drumir-se. Era la purmeira beç que iba a andar de abion i nun era capaç de pensar noutra cousa. Inda nin sequiera habie bisto un abion de berdade. Todo l que sabie era de los ber passar porriba l’aldé, mui altos i pequerrixos, deixando aquel rabo de fumo que mais parecie un modo de ir sumbrando nubres pul cielo.

Fui cun nubres i abiones que Ana sonhou to la nuite. Las nubres éran mui brancas i fofas. Eilha abri la jinela de l arreplano i iba-las agarrando als cachos, cumo se fúran algodon an rama. Apuis, l abion adonde iba aparou anriba dua nubre mui branca i grande i Ana atirou-se pa l meio deilha als saltos. A cada brinco que daba afundaba-se na nubre, apuis tornaba a chubir, cada beç mais alto, tan alto que stube quaije a agarrar ua streilha. Iba a dar un salto inda mais grande, mas zanquelibrou-se i ampeçou a arrebalar, a arrebalar pula nubre al para baixo. Arrebalaba cada beç cun mais fuorça, cun tanta fuorça que yá habie perdido l resfuolgo. Quando staba a chegar a la punta de baixo de la nubre, ampeçou a gritar mui alto, chena de miedo.

- Ana!, Ana!, sperta que yá ye de die.

Ana abriu ls uolhos sien saber adonde staba. Apuis, mirou pa la mai al sou lhado a rir-se. Eilha riu-se tamien i botou-se fuora de la cama. Purparou-se mui debrebe, zayunou-se i botou-se a fugir par’an casa l abó a cuntá-le que iba a andar de abion.

- I adonde bás?, preguntou-le l abó.

- Bou a ber ls mius primos a Palma.

- Anton, si me bás a traier ua prenda dalhá!?

- Bou-te a taier ua prenda mi grande!

- I que bai a ser?

Ana pensou, tornou a pensar i, apuis, dixo-le al abó:

- Bou a lhebar cumigo un filo mui lhargo. Quando fur ne l arreplano, mesmo a passar por an pie dua nubre, abro l bidro de la jinela, prendo-la cul filo i traio-la para ti.

- Essa si ye ua prenda bien grande, dixo-le l abó. Nunca naide me oufreciu ua nubre. Mas tenes de me traier ua nubre de las que bótan auga.

- Nó, que essas pésan muito, respundiu-le Ana. Bou-te a traier ua bien fofa, mas que nun tenga auga, senó l abion queda todo molhado.

L abó riu-se, mas Ana lhougo le tornou a preguntar:

- Abó, achas que series capaç de m’achar un filo al modo para prender la nubre?

L abó tornou-se a rir. Apuis puso-me mi sério, porque, an uitenta anhos que tenie, nunca naide le habie pedido ua cousa tan cumplicada.

Fracisco Niebro (2003)

De cabeça atada


(Diário tardiego dun fumador an suspenso 5)

Quando oumentában l précio de ls cigarros era cierto que lhougo a seguir deixaba de ls haber a la benda. You bien debrebe me cumbenci que nun adelantraba star a mercar muito cigarro al précio antigo, pus nun tenie denheiro bastante para fazer maco, inda porriba quando yá fumaba arrimado a un maço por die. Dezien que esses oumentos éran un falso oumento de précio yá que solo tenie que ber cun ampuostos, mas esso fui de las purmeiras bezes, que apuis la rezon para oumentar era inda outra: fui quando ampeçórun las campanhas a dezir que l tabaco fazie mal a la salude, mais mal do que las pessonas manginában. Purmeiro éran uas campanhas mei a miedo, de que fazie mal al coraçon i als poucos cumbertírun-se de tal maneira que agora quaije dá para concluir que l tabaco ye ua de las raízes de ls males de la houmanidade. Lhembra-se-me bien pus fui al modo que essas campanhas íban crecendo que tamien me iba crecendo la gana de nunca deixar de fumar. Mas la berdade ye que cada beç íban quedando mais para trás ne l tiempo ls anúncios de la telbison a amostrar cumo un Kart daba quilómetros de prazer i quando aparecie aquel caboi a chiçcar la cerilha na barba por fazer i a acender un cigarro que streformaba l zerto de l oueste amaricano nun paraíso a la mano de qualquiera un. Mas la paranoia cul deixar de fumar bieno muito apuis de habéren ampeçado las corridas als maços de quando l tabaco oumentaba de précio. L tiu de l quiosque que quedaba acerca la mie puorta, ne l Príncepe Rial, an Lisboua, guardada ls maços ambrulhados an fuolhas bielhas de jornales i daba-me-los a las scundidas, cumo se fura ua cousa acontra la lei, mas era assi cun todo - mesmo cul lheite, que nesse tiempo faltaba muito i cumo l miu Jesé era pequerrixo habie que le pedir por fabor al tiu de l soto que mos guardara un pacote ou dous. Nesse tiempo l que eilhes fazien era colar l précio nuobo porriba de l bielho, de modo que nun çtribuien ls cigarros anquanto essa colaige nun houbira sido feita. Passou a ser cousa cierta, l oumento de ls précios, a cada percípio de anho i esso balie para cigarros i para todo. Assi i todo, stranhaba-se que l quercimiento de ls cigarros fura siempre mais grande, yá que l Stado aporbeitaba a sou fabor las rezones médicas dezindo que l oumento de précio ajudaba a deixar de fumar. Dende que çque you ampecei a fumar, an 1973, até agora, l précio será mais de cien bezes arriba de l que era. Ye berdade que l précio puode ajudar a deixar de fumar, mas nun ye rezon eissencial i ye anjusto porque son ls probes quien mais paga yá que ls ricos i mesmo ls remediados nun teneran tanto esse porblema. Hoije tengo l’eideia de que ls cigarros dében de ser caros, mas debe de haber cigarros algo mais baratos para quien nun tenga tanto denheiro. Nien ende hai que tornar la bida mais defícele a quien ten menos denheiro, nien l Stado ten que s’aporbeitar tanto de quien ten l gusto de fumar – si, l gusto, que you tengo deficuldade an le chamar bício, a nun ser an ciertos causos -, nien quien fuma ten de ser tan perseguido cumo se fura un creminal. You nun çfendo ls fumadores, nien ataco ls nun fumadores, mas ten que haber cundiçones de lhibardade para cada un fazer l que quejir, çque nun traia danho als outros, als menos un danho mais grande do que será aceitable pul bibir an sociadade. Todo menos que la lhuita contra ls fumadores se cumbirta nua nuoba relegion i, inda porriba, l stado cuntine a juntar melhones a la custa de ls fumadores. Ou ua cousa ou outra, senó qualquiera die hemos de ir a mercar ls cigarros i eilhes seran-mos antregues nua fuolha de jornal bielho para que naide se deia de cuonta, ou seran cousa para cuntrabando i para se bender a las scundidas cumo la droga, a précios que dan cabo de todo. Esso serie tornar las cousas ne l cuntrairo de l que eilhas dében de ser. Agora, yá nien me dou de cuonta de l oumento de l précio de ls cigarros. Mas inda nun le agarrei rábia ou malquerer a quien fuma: que mais nun seia, tengo de cuntinar a gustar de cumo you fui ne ls redadeiros trinta i quatro anhos.




quinta-feira, 3 de maio de 2007

Cunfiar la sperança de l anho a ua tierra madraça


Quando la Baláncia las horas de die i de suonho fazir armanas

i al meio, antre selombra i lhuç, yá debide l mundo,

meneai, ah homes, ls touros, sembrai la cebada ne ls campos

até beníren las piores augas de l rigoroso eimbierno.

Ademais tamien la semiente de lhino i la papoula de Ceres

ye tiempo d’acubrir cun tierra i sien tardar agarrar-bos als arados,

anquanto la seca tierra premita i las nubres colgadas se manténgan.


Ye la Primabera buona para fabas; nesse tiempo, á luzerna, ls suoltos

sucos t’arrecuolhen, i pa l milho chega l anhiego trato,

cun dourados cuornos abre l anho l brilhante

Touro i, bencido, pa l outro lhado de l cielo l Perro se çpon.


Mas se an colheita de pan i trigos duros

acupares la tierra i solo t’antressares pulas spigas,

que las Atlántidas se scóndan pula manhana

i la streilha de Cnoços, de la Corona an fuogo, zapareça,

antes de als sucos antregares la semiente debida i de

t’apressiares a cunfiar la sperança de l anho a ua tierra madraça.

Muitos ampéçan antes de l çponer de Maia; mas deilhes

la sperada semiente fai caçuada cun palha uoca.


Se, an beç disso, ponires arbilhas i frajones bulgares

i nun te negas a colher gametas de Pelúsio,

mui claros sinales te dará l abeixar de l Buieiro;

ampeça i cuntina la sementeira até íren a meio las giladas.


P. Bergildo, Geórgicas, Libro Purmeiro (208-230)

Traduçon, para mirandés, de Marcus Miranda


[an lhatin:

Libra dies somnique pares ubi fecerit horas

et medium luci atque umbris iam diuidit orbem,

exercete, uiri, tauros, serite hordea campis

usque sub extremum brumae intractabilis imbrem.

Nec non et lini segetem et Cereale papauer

tempus humo tegere et iamdudum incumbere aratris,

dum sicca tellure licet, dum nubila pendent.


Vere fabis satio; tum te quoque, medica, putres

accipiunt sulci, et milio uenit annua cura,

candidus auratis aperit cum cornibus annum

Taurus et auerso cedens Canis occidit astro.


At si triticeam in messem robustaque farra

exercebis humum solisque instabis aristis,

ante tibi Eoae Atlantides abscondantur

Gnosiaque ardentis decedat stella Coronae,

debita quam sulcis committas semina quamque

inuitae properes anni spem credere terrae.

Multi ante occasum Maiae coepere; sed illos

exspectata seges uanis elusit auenis.


Si uero uiciamque seres uilemque phaselum

nec Pelusiacae curam aspernabere lentis,

haud obscura cadens mittet tibi signa Bootes;

incipe et ad medias sementem extende pruinas.

P. Vergili Georgicon, Liber Primus (208-230)]



L grande poeta lhatino Bergildo fala dun saber, subre l amanho i la produçon de la tierra, que s'ajuntou por miles d'anhos i que chegou als nuossos dies: hai que l saber ler. Hoije stá-se a perder a mais i a maior: mas nada se ambenta anteiramente de nuobo i todo cuntina l que ben de trás, inda quando ls bielhos saberes yá nun se béien, agora anterrados ne ls aliçaces. Miu pai, i outros cumo el, nunca liu las Geórgicas de Bergildo, mas, al bé-lo falar de l amanho de la tierra, de la lhuna, de ls aires, de las semientes, i outras cousas assi, até parece que las sabe de cabeça. Porque será?

L berso que faç de títalo deste cachico de l poema amostra cumo l saber nunca fui capaç de adominar - anteiramente - la tierra, la natureza i ls sous eilemientos. Ua tierra madraça ye ua tierra lhibre, que nun faç l que nós queremos i a las bezes faç caçuada: hai que lhuitar cun eilha, mas hai que le tener respeito. Ye esso que nunca demudou nien ha de demudar: hai tierra que solo puode dar algo a poder de tanta lhuita, sudor i sangre que l resultado mais parece un milagre. Dende bieno siempre la zgrácia de la giente de l campo, balanciando antre amor i rábia al torron de adonde sacaba sou pan comer: tener de cunfiar to la sue sprança a ua tierra madraça. Assi: solo nun iba pul mundo a saber de bida melhor quien nun podisse, nun soubisse ou nun fusse capaç. Eipopeia quedando, eipopeia salindo. Miu pai i mie mai, que nun achában grácia a estas eipopeias, nun tenien dúbedas: tu sal-te-me desta negra bida. Cumo quien diç, pior nun puode haber. Mas acrecentában: un die inda mos hás de bar balor. I esse die yá algun tiempo que bieno. Todo esto fui hai arrimado a 50 anhos, mas cumo se houbira sido hai 500: fui mesmo a la punta destes que you naci.