Regimiento (de l'Anquesiçon) de D. Francisco de Castro (1640), Lhibro I, Títalo XX, 3.
quarta-feira, 12 de março de 2008
Medir l sufrimiento
Regimiento (de l'Anquesiçon) de D. Francisco de Castro (1640), Lhibro I, Títalo XX, 3.
terça-feira, 11 de março de 2008
La jura
«Pessonas que han de fazer juramiento i an que forma
Regimiento (de l'Anquesiçon) de D. Francisco de Castro (1640), Lhibro I, Títalo IV, 12.
segunda-feira, 10 de março de 2008
Eidital de la Fé i Abiso Giral 2
«Eidital de la Fé i Abiso Giral de que se fala ne l Lhibro I, Títalo IV, 11
(cuntinaçon)
Dezindo que l home nun ten lhibardade para lhibremente oubrar ou deixar oubrar bien ou mal.
Dezindo que la fé sin obras bonda pa la salbaçon de l'alma i que nanhun crestiano batizado i que tenga fé puode ser cundanado.
Dezindo que nun hai mais do que nacer i morrer.
Negando habéren de ser benerados ls santos i agarrados por nuossos antercedores delantre de Dius.
Negando la beneraçon i rebréncia a las relicas de ls santos.
Falando mal de ls botos, ordes relegiosas i cerimónias aprobadas pula Santa Madre Eigreija.
Negando al Sumo Puntífece superioridade subre ls outros bispos i l poder de dar andulgenças i a eilhas eificácia de aporbeitáren a las almas.
Negando l'oubrigaçon de ls ayunos ne ls tiempos mandados pula Eigreija.
Dezindo nun séren pecados mortales la ousura [ls juros mui altos] ou la fornicaçon simpres.
Falando mal de la pureza de la Birge Santíssema Nuossa Senhora, nun acraditando que fui birge antes de parir, anquanto pariu i apuis de parir.
Se sáben ou oubírun que algue pessona tenga ou leia outros lhibros bedados, anque cul prestesto de licéncias que háian alcançado para esso, por todas stáren rebogadas por Sue Santidade até l 7 de Júnio de 1633.
Se sáben ou oubírun que algun cunfessor sicular ou rigular, de qualquiera denidade, orde, cundiçon i balor que seia, haia cometido, pedido ou de qualquiera maneira porbocado, para el ou para outra pessona, a atos eilícitos i zounestos, tanto homes cumo mulhieres, ne l ato de cunfisson sacramental, antes ou apuis del lhougo a seguir, ou por oucasion ou prestesto de oubir an cunfisson, inda que essa cunfisson nun se faga, ou, fuora de la cunfisson, ne l cunfessionairo ou lhugar própio para oubir an cunfisson ou outro qualquiera scolhido para esse eifeito, fazendo de cuonta que óuben de cunfisson.
Se sáben ou oubírun que algue pessona penitenciada pul Santo Oufício por culpas que nel haba cunfessado dezisse apuis que cunfessara falsamente l que nun habie cometido, ou çcubrira l segredo de l que passara na Anquesiçon, ou falasse mal de las retas práticas de l santo Oufício.
Todas i cada ua dessas cousas que soubíren, por qualquiera maneira, que séian cometidas até agora ou deiqui palantre l beniran a denunciar na Mesa de l Santo Oufício, por el ou por meio de outra pessona. I ne ls lhugares adonde houbir comissário de l Santo Oufício, denunciaran delantre del i adonde l nun houbir, cada un a sou cunfessor, i este, andrento de l mesmo termo, será oubrigado a fazer saber al santo Oufício. I passados ls ditos trinta dies, nun benindo a denunciar l que soubíren (l que Dius nun premita), por estes persentes scritos ponemos an sues pesonas, de que ls nomes i sobrenomes aqui tenemos por çclarados, squemunhon maior i ls tenemos por requeridos para ls mais procedimientos que contra eilhes mandamos fazer, cunsante a la Bulda de la Santa Anquesiçon, para alhá de quedáren sujeitos a la rábia de l ounipotente Dius i de ls bienabinturados S. Pedro i S. Paulo, príncepe de ls apóstelos. I cun amanaça de la mesma pena, madamos que nanhue pessona se atente a ampedir ou acunselhar que nun denuncíen, amanaçando, subornando ou fazendo algun mal als que quejíren denunciar ou houbíren denunciado.
I assi denunciaran se sáben de algue pessona ou pessonas que tubíren cometido l nefando i abominable pecado de sodomie.
I cula mesma outoridade apostólica mandamos, cun pena de squemunhon maior i de cinquenta cruzados aplicados pa las çpesas de l Santo Oufício, a todos ls priores, bigairos, reitores, curas i mais pessonas eiclesiásticas a quien esta nuossa carta fur apersentada que, ne l die i hora que le fúren marcados, la léian ou fágan ler an sues eigreijas, an boç alta i que se antenda bien, para que seia coincida de todos i nun haba quien puoda dezir que nun la conhece.
Dada an .... ne l Santo Oufício, cula nuossa seinha i selo, als... dies de l més de ...
Regimiento (de l'Anquesiçon) de D. Francisco de Castro (1640), Lhibro I, Títalo IV, 11. [Aneixo]
domingo, 9 de março de 2008
Eidital de la Fé i Abiso Giral 1
«Quando se lerá l Édito de la Grácia, Abiso Giral i l mandado de sue Majistade
Acabado l sermon, se publicará l Édito de la Grácia, por un clérigo, an alta boç i que se antenda, i ne l mesmo Édito eirá çclarado por quanto tiempo la grácia se dá, l que l besitador assinará, cunsante la grandura de l lhugar, mas nunca passará de trinta dies. Apuis de l Édito de la Grácia, lerá-se l mandado de sue Majistade que por el ha por bien de perdonar ls bienes als que andrento de l dito tiempo cunfessórun sues culpas i, al fin, se lerá l Abiso Giral»
Regimiento (de l'Anquesiçon) de D. Francisco de Castro (1640), Lhibro I, Títalo IV, 11.
«Eidital de la Fé i Abiso Giral de que se fala ne l Lhibro I, Títalo IV, 11
Que algun crestiano apuis de batizado bai atrás ou haba ido atrás an algun tiempo de la maldita seita de Mafamede, ouserbando algun de ls preceitos de l sou Alcoran.
Que tenga ou haba tubido por buona la seita de Lutero, Calbino ou de algun outro heireije de ls antigos i modernos cundanados pula Santa Sé Apostólica.
Negando ou dubidando star rial i berdadeiramente l cuorpo de Nuosso Senhor Jasus Cristo ne l Santíssemo Sacramiento de la Oucarestie i deber de ser benerado cula mesma adoraçon que le ye debida a Dius.
Negando ou dubidando haber Paraíso pa ls buonos i einfierno pa ls malos i Pergatório adonde las almas que neste mundo nun sastifázen anteiramente sues culpas son purgadas, antes de íren a gozar la bienabienturança.
Negando ou dubidando que ls sufraijos de l'eigreija, cumo tal missas, ouraciones i smolas, aporbéitan a las almas de ls defuntos que stan ne l fuogo de Pergatório.
Negando ou dubidando séren las pessonas oubrigadas, por mandado debino, a cunfessáren ls sous pecados als curas, dezindo que bonda solo cunfessáren-se a Dius.
Pensando mal ou dubidando de alguns artigos de la fé.
Negando ou pensando mal de ls sacramientos de Santa Madre Eigreija, cumo tal de l de la orde i de l matrimónio, celebrando ou cunfessando sien tenéren ordes de missa, ou casando-se publicamente delantre l'eigreija, apuis de haber feito boto solene de castidade ou agarrando ordes sagradas, ou casando-se pula segunda beç stando bibo l purmeiro home ou mulhier.
(cuntina)
sábado, 8 de março de 2008
Acusar i nunca ancubrir
sexta-feira, 7 de março de 2008
Fazer berdegar l poder...
L die marcado pa la publicaçon de la besita, fazerá-se percion solene culas mais grandes demustraçones de respeito i de outoridade que fur possible. Eirá l besitador atrás de las relicas, acumpanhado de todas las justiças de la tierra i oufeciales de Cámara, i, antrando na Sé, an pie la puorta percipal l benirá a sperar l cabildo i acumpanhará até la capielha mor, adonde tenerá cadeira de ancuosto anriba ua alcatifa i als pies ua almofada de beludo, adonde se sentará l besitador de l lhado de l Eibangeilho na andada de l altar. I solo na Sé adonde l bispo tubir sue cadeira quedará la de l besitador de l lhado de la Eipístola. I se l lhugar fur tan pequeinho que la percion nun se puoda fazer cula solenidade que cumben, eirá l besitador de sue casa culas justícias i oufeciales de la Cámara, que l acumpanharan até l'eigreija an que se ha de fazer la poublicaçon.
Regimiento (de l'Anquesiçon) de D. Francisco de Castro (1640), Lhibro I, Títalo IV, 8.
quarta-feira, 5 de março de 2008
Ls besitadores i sues culidades
Ua de las cousas que hai ne l Santo Oufício mais amportante al serbício de Dius i porbeito de ls culpados ne l crime de heiresie i suspeitos ou anfamados nel ye la besita que se manda fazer puls çtritos. Por esso, se mos parecir que algun deilhes - ou outro sítio an special - ten percison de ser besitado, scolheremos para esso un de ls anquesidores ou deputados an quien un se puoda bien fintar para negócio de tan grande amportança, pessona de coincidas lhetras i de tanta outoridade que cun eilha puoda acrecentar la stima feita al sou cargo»
Regimiento (de l'Anquesiçon) de D. Francisco de Castro (1640), Lhibro I, Títalo IV, 1.
segunda-feira, 3 de março de 2008
La lharga mano
Regimiento (de l'Anquesiçon) de D. Francisco de Castro (1640), Lhibro I, Títalo III, 52.
domingo, 2 de março de 2008
Ande de chapeu amarielho i deia la paga
«L que se ha de fazer culs judius de sinal
Regimiento (de l'Anquesiçon) de D. Francisco de Castro (1640), Lhibro I, Títalo III, 38.
sexta-feira, 29 de fevereiro de 2008
Cunfessores de sangre lhimpo
«Que pessonas se scolheran para cunfessar ls pressos i l que se ha de fazer antes de antráren na cadena
Para cunfessar ls presos, scolheran ls anquesidores pessona de lhimpo sangre, sabida, prudente, de bertude i de muita cunfiança i antes de antrar na cadena le daran juramento de segredo i le mandaran que nun trate cul preso nanhue cousa que nun tenha a ber cula cuncéncia del i que diga [bufe] na Mesa todo l que el le dezir na cunfisson. I anquanto l cunfessor stubir cul preso nun ha de star persente outra pessona, por bias de l segredo de la cunfisson. I ls notairos nun seran chamados para estas cunfissones, a nun ser an causo de tan grande necidade que haba peligro an tardar.
Regimiento (de l'Anquesiçon) de D. Francisco de Castro (1640), Lhibro I, Títalo III, 29.
quarta-feira, 27 de fevereiro de 2008
Trataran a todos por «bós»
«Cumo dében de tratar ls presos
Nun trataran culs presos, nien delantre deilhes, cousa que nun fazir a bien de l sou assunto ou seia mesmo neçaira. Trataran a todos por «bós» i mandaran que se sénten ne l talho que para esse ha de haber nas casas de çpacho i oudienças, mas nel modo de ls tratar teneran respeito a la culidade de sues pessonas.»
Regimiento (de l'Anquesiçon) de D. Francisco de Castro (1640), Lhibro I, Títalo III, 24.
domingo, 24 de fevereiro de 2008
Mandában an todo i an todo mundo
«Jurdiçon de ls anquesidores:
Contra ls que nun respéitan ou fázen zacato al Santíssemo Sacramento, a eimaiges de Cristo Senhor Nuosso, de Nuossa Senhora ou de ls santos, ou le négan la beneraçon que le ye debida, ou recíben l Santíssemo Sacramento sien star an ayunas; contra ls que úsan de artes de magie; contra ls bruxos, ls sacriléigios, ls que adebínan, ls astros que adebínan l feturo; i contra ls que cháman l diabro i ténen cumben cun el.
Contra ls que se cásan segunda beç, stando l purmeiro home ou mulhier bibos, ou cun maldade fázen cun que tales casamientos se fágan; contra ls clérigos de ordes sagradas i relegiosos que se casáren na forma de sagrado Cuncílio de Trento; contra ls que, sendo casados, se ourdenáren de ordes sagradas; contra ls católicos que se casáren cun heireige ou anfiel; contra ls que dízen missa ou cunféssan nun sendo curas; contra ls cunfessores a pedido; contra ls que ténen i léien lhibros bedados; contra ls que benéran cumo se fúran santos a pessonas que nun stan canonizadas ou beateficadas; i contra ls que screbíren lhibros de sous milagres ou rebelaçones, cumo se diç ne l lhibro III, títalo 20º, §3.
Contra ls que stróban l menistério de l Santo Oufício; contra ls que róuban la sue jurdiçon i se fázen passar por menistros de l'Anquesiçon; contra ls que nun cúmpren las penitenças que le ampon l Santo Oufício ou se scápan de la sue cadena; contra ls que júran falso na Mesa de l Santo Oufício ou cun esse fin andúzen ou corrómpen teçtemunhas; contra ls culpados ne l crime de sodomie (paneleirice); contra ls ousentes i muortos que se morrírun antes ou apuis de stáren presos nas cadenas de l santo Oufício ou neilhes se matórun ou quedórun boubos; contra ls que fazírun qualquiera outro crime que l Eidital de la Fé çclara ou que por dreito ou eisigença de la Sé Apostólica pertence al Santo Oufício ou ha de benir a pertencer. I an todos estes crimes fazeran cunsante manda l dreito i l que stá ourdenado por buldas i oufícios de ls Sumos Puntífeces i pul mais que bai screbido neste Regimiento.»
quinta-feira, 21 de fevereiro de 2008
Cadena secreta
«Cadena secreta i cumo debe de ser
Teneran las Anquesiçones cadenas secretas i seguras, bien cerradas i çpuostas de modo a que haba neilhas corredores apartados, uns que sírban para homes i outros para mulhieres, i se ampida la quemunicaçon antre ls presos para melhor se guardar l segredo, por bias de l grande perjuízio que de l cuntrairo benirie pa l Santo Oufício.
Cada cadena tenerá puortas fuortes i seguras, ua que deia pa la casa de l alcaide, outra pa la Mesa de l Çpacho i outra pa la preça de casa de l'Anquesiçon, por adonde éntren ls presos i outras pessonas que séian percisas, i las puortas staran siempre cerradas i haberá an todas campanina para poder chamar l alcaide.
Haberá nesta cadena ua casa cun ruodra pa la çpensa, por adonde entre l quemido i outras cousas percisas pa ls presos, i inda outra casa, ne l sítio que parecir melhor, culs aparatos percisos para alhá se dar l termiento als presos que a el fúren cundanados. I acerca de las mesmas cadenas haberá dues ou trés casas an que se puodan arrecolher las pessonas que, por decison de la Mesa, fúren mandadas poner an guarda, anquanto se faç algue deligença para se ber se ténen que ser presas nas cadenas secretas.»
Regimiento (de l'Anquesiçon) de D. Francisco de Castro (1640), Lhibro I, Títalo II, 11.
terça-feira, 19 de fevereiro de 2008
Critérios de culidade
«Culidades de ls menistros i oufeciales.
Ls menistros i oufeciales de l Santo Oufício seran naturales de l reino, crestianos bielhos, de sangre lhimpo, sien raça de mouro, de judiu ou de giente hai pouco tiempo cumbertida a la nuossa santa fé i sien fama an cuntrairo, que nun téngan andado an algue anfámia pública de feito ou de dreito, nien háian sido prendidos ou penitenciados pula Anquesiçon, nien séian decendientes de pessonas que tubíran algun de ls defeitos arriba dezidos, seran de buona bida i questumes, capazes de se l'ancargar qualquiera negócio d'amportança i de segredo i las mesmas culidades debe de tener la pessona que l oufecial nomear para assestir an nome del al çpacho de ls porcessos de las pessonas de la sue jurdiçon. Ls oufeciales paisanos, quier dezir, l meirino, l alcaide i todos ls mais, saberan ler i screbir i, se fúren casados, teneran la mesma lhimpeza las sues mulhieres i ls filhos que por qualquiera modo tubíren.»
Regimiento (de l'Anquesiçon) de D. Francisco de Castro (1640), Lhibro I, Títalo I, 2.
segunda-feira, 18 de fevereiro de 2008
L polbo
An todas las cidades deste reino adonde houbir l Santo Oufício haberá trés anquesidores, quatro deputados cun ourdenado i sien el ls mais que mos parecir, un Pormotor, quatro notairos, dous percuradores de ls presos i ls rebedores que fúren percisos, un meirino, un alcaide i quatro guardas na cadena secreta, un porteiro, trés solecitadores, un çpenseiro, trés homes de l meirino, dous doutores, un cerjano i un barbeiro, un capelan, un alcaide i ua cadena de penitença.
Haberá inda an cada ua de las tierras marítemas un besitador de las naus de strangeiros, cun scribano de sue cuonta, un guarda i un antérprete i, an cada ua de las cidades, bilas i lhugares mais amportantes, un comissairo, cun sou scribano, i ls familiares que fúren percisos.»
Regimiento (de l'Anquesiçon) de D. Francisco de Castro (1640), Lhibro I, Títalo I, 1.
quinta-feira, 14 de fevereiro de 2008
... la culpa sera del...
«... I ende mandaran lhebar l reu al sítio de l termento i se fazerá na forma de la senténcia. I assi que s'ampece a atar l reu, eirá l notairo a fazé-le un abiso, dezindo-le que, an nome de ls anquesidores i de ls outros menistros que stubírun ne l çpacho de l porcesso del, abisa que, se el ne l termento se morrir, cobrar algue pierna ou braço ou quedar sien algun sentido, la culpa será del, yá que de buona gana se spon a aquel peligro, que poderie bien eibitar cunfessando sues culpas, i nun será de ls menistros de l Santo Oufício, que, fazendo justícia cunsante ls mercimientos de l sou porcesso, l júlgan a termento».
Regimiento de l'Anquesiçon, de D. Francisco de Castro (1640), Libro II, Títalo XIV.
sexta-feira, 13 de abril de 2007
Galileu Galilei
Cachico dua senténcia de la Anquesiçon, ne l die 22 de Júnio de 1633:
«Dezimos , pornunciamos, sentenciamos i çclaramos que tu, l arriba falado Galileu, pulas cousas dezidas an porcesso i por ti arriba cunfessadas, te deregiste a este Santo Oufício mui fortemente suspeito de heiresie; quier dezir, de haber dezido i acraditado an doutrina falsa i cuntraira a las Sagradas i Debinas Scrituras, que l Sol ye l centro de l mundo i que nun se mexe de ouriente para oucidente i que la Tierra se mexe i nun ye l centro de l mundo, i que puode dezir i çfender cumo probable ua oupenion apuis de haber sido çclarada i defenhida cumo cuntraira a las Sagradas Scrituras».
Testo traduzido de Natale Benazzi i Matteo D’Amiço, O Livro Negro da Inquisição. A reconstituição dos grandes processos, Âncora, p. 167.
sexta-feira, 30 de março de 2007
Se un airico assopraba de l Teijo...
Mas l que eiqui quiero deixar ye la cúrtia mas genial çcriçon feita por Camilo Castelo Branco de l bacharel Miguel Henriques da Fonseca a ser queimado bibo, cundanado pula Anquesiçon. Ye un testo crudo, que arrepela, mas la rialidade essa si serie bien mais mala. Diç assi, por mi traduzido para mirandés i que cuido ser la purmeira traduçon de Camilo Castelo Branco para esta nuossa lhéngua [ob. cit., p. 34]:
«Morrer por morrer, mais bal sganado pula roldaina de l algoç do que pula fumarada de ls tuoros cubiertos de peç. I, inda porriba, se l aire fuorte assopraba de l Teijo, eilhi delantre l Paço de la Ribeira, i las lhamaredas, an beç de íren acontra l padeciente, apartában sues lhénguas de fuogo, la agonie tardaba tanto que nun hai palabras para dezir l termiento a que puode chegar l cuorpo houmano. L lhume iba chubindo de las tripas de la barriga a ferber até al peito; l aire ardiente, chiçpado nas costielhas an tiçon, yá nun antraba ne ls boches an que las células cherrelhában cumo cherrelhones; l coraçon i la chicha cun ountaça de l’arca scorrien antoce cumo matéria atenegrada porriba las chagas de la barriga çcarnadas, scalabradas pulas frechas de fuogo. Fui assi que se çfizo debar i hourriblemente l bacharel Miguel Henriques da Fonseca, lhebantado nun puosto i queimado bibo, dezie la senténcia.»
Camilo Castelo Branco
[L testo an pertués:
«Morrer por morrer, antes estrangulado pela corretã do carrasco do que pela fumarada dos toros embreados. E, de mais a mais, se a forte brisa soprava do Tejo, ali defronte do Paço da Ribeira, e as lavaredas, em vez de convergirem para o padecente, divergiam as suas serpes, a agonia tinha uma delongas que tornam inclassificável o grau de tormento a que pode chegar a carne humana. O lume ia ascendendo dos intestinos abdominais em ebulição até ao peito; o ar ardente, crispado nas costelas carbonizadas, já não penetrava nos pulmões cujas células rechinavam cumo torresmos; o coração e os tecidos gordurosos da caixa toráxica escorriam então como um pus denegrido sobre as ulcerações do ventre escarnadas, escalavradas pelas flechas de fogo. Foi assim que se desfez devagar e horrendamente o bacharel Miguel Henriques da Fonseca, levantado em um poste e queimado vivo, dizia a sentença.»
Camilo Castelo Branco]29.03.2007